Hulumtimi mbi Prishtinën fokusohet në kulturë, histori dhe arkitekturë. Këto dimensione trajtohen përmes rrëfimeve personale dhe mundohen të ofrojnë një mori narrativash nga perspektiva të shumta, duke demokratizuar diskursin publik dhe mënyrën se si historitë lokale tregohen. Me anë të tregimtarisë digjitale duam t’i vëjmë në pah shumë fytyra të këtij qyteti dhe të kontribuojmë drejt një kuptimi më të shtresëzuar të zhvillimeve socio-ekonomike dhe urbanistike, duke filluar nga periudha mes dy luftërave botërore deri më sot.

Projekti Prishtina është pjesë e projektit „Dialogu ndërmjet komuniteteve përmes ruajtjes gjithëpërfshirëse të trashëgimisë kulturore” i financuar nga Instrumenti i Bashkimit Evropian që kontribuon për Paqe dhe Stabilitet (IcSP) dhe zbatuar nga Programi për Zhvilim i Kombeve të Bashkuara (UNDP) në Kosovë.

Mahmut Mumci

Pulmolog

Në Tregun e Vjetër, andej ku do të hynit në rrugën e litar bërësve, aty ishte një sinagogë. Në pazar, përveç popullit turk dhe shqiptar të Prishtinës, populli hebre gjithashtu kishte dyqane. Prej atëherë, personalisht më kujtohen dy dyqane ku bënin jorgane, një ortar, dhe i di gjithashtu edhe dy rrobaqepës. Karakusheviq Nasko, çifut, ai ishte orator. Nga familja Prliçeviq, ata gjithashtu ishin familje me prejardhje hebreje, ata kanë qenë rrobaqepës. Këta ishin disa prej mjeshtërve të vjetër në atë pazar.

Ku saktësisht ka qenë sinagoga?

Eh, tash sinagoga, ju e dini sot ndërtesën e Kuvendit, prapa hyrjes ose hyrjes më të madhe të saj është atje, pikërisht përpara saj. Sinagoga nuk ishte kur ata shkatërruan atë zonë, sinagoga u zhvendos, dhe akoma qëndron deri në këtë ditë në vendin ku u zhvendos. Shtëpia e Eminçikut, Muzeu Etnologjik i tanishëm, përpara atij muzeu, sinagoga është zhvendosur atje.

Dhe familjet hebreje, ata kanë ikur?

Familjet hebreje, bazuar në atë që unë di, kishte shumë familje këtu gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe ata u fshehën nga familjet e vjetra këtu në qytet gjatë atyre kohërave, i mbrojtën. Disa prej tyre u kapën nga pushtuesit gjermanë dhe u dërguan në kampe. Dhe më vonë, mendoj se pas vitit 1947, kur u krijua Izraeli, ata kanë lëvizur ngadalë atje. Mbaj mend drejtë mbi Taukbahçe, vendin e quajtur varrezë hebreje. Meqenëse nuk ishte shumë larg nga lagja ime, shkonim atje shpesh. Ka qenë ndoshta, nuk e di numrin e saktë, por rreth dymbëdhjetë varre të mëdha, sarkofagë. Ne shkonim ngjiteshim mbi to, rreziteshim të shtrirë, mbi gurë. Kishte simbole çifute dhe shkrime hebraike mbi to. Unë nuk e di nëse ky vend është ende atje, kisha dëgjuar se kishin mbetur dy deri në katër varre dhe e kishin marrë nën mbrojtje. Por unë nuk e kam parë që nga ajo kohë.

Edmond (Edi) Pruthi

Ndërmarrës/IT

Kemi pasë shumë, shumë lojëra. […] Prej ma të njofturve, lojërave ma të njohura u kanë Autofront, Autron i thojshin shqiptartë. Me kerr, me ferrari. U kanë njoni me femnën e vet edhe shkojshin në Miami apo ku po don me shku, e zgjedhshe aty ku po don me shku. Edhe ka qenë me timon kështu edhe kur hishe anash të dridhke ajo kështu (qeshë). Pak me qenë si ni iluzion i realitetit.

Masnej u kanë Operation Wolf edhe Operation Bear, dy lloj t’emrave i ka pasë. Po ne ktu, klientat i thojshin automati A47 me pushkë kështu. Ka qenë shumë e madhe si video lojë edhe për me i punu senzori i qasaj pushke, a çka është ajo, për me punu senzori, për me punu në ekran nuk mundesh direkt në ekran po ka qenë pasqyre e pastaj mirroring. […]

Nashta edhe në vitet e ‘90-ta ato sene janë kanë të popullarizume pak ma shumë kështu (qeshë), po ktu na veç në lojë. Edhe Mortal Kombati ka qenë. Mortal Kombati si tash që janë Fortnite e kto. Atëherë u kanë Mortal Kombati. Kick off u kanë ni lojë me futboll tash e ki Fifa kto që janë ma të reja. Kto lojërat që po i përmendi kto krejt janë dy dimensionale.

Isa Rexha

Ekonomist

Unë i kom ditë… t’gjitha gjanat i di në Grand [Hotel], çdo send, mos t’thom edhe me lugë sa ka pasë Grandi e kom ditë, se unë i kom kry gjithmonë barazimet, regjistrimet, barazimet. Nuk ka pikë në Grand që une nuk e njoh në detaje. Ma mirë i njoh, po flas kështu, dhomat une se që i njeh nikoqirja. Ma mirë e njoh depon une se që e njeh depoisti apo i ka njoftë depoisti. Ma mirë e kom ditë une çka ka n’depo se që e ka ditë depoisti apo kuzhina invertarin e vet të cilin e ka përdorë. Se unë jom përmeqatë çdo muj, s’paku ni herë n’muj me to. Regjistrime, barazime, domethanë…

I keni pasë edhe lugtë e juja, masi i përmende lugtë. I keni pasë lugtë me mbishkrime? 

Po.

Kush ua ka maru ato?

Ato i kemi porosit… na ato i kemi pasë, po tash masi veç po don me ditë për invertarin në kohën kur osht’ maru Grandi, Tita, po flas apet për Titën, e ka pru invertarin e vet për 300 persona krejt flakë në argjend, invertari i argjend për 300 persona. Do të thotë, kur thom për 300 persona me t’gjitha. Me përjashtim, çka s’kanë mujt me u bo në flakë të argjend janë kanë kristal, kristal i klasit t’parë. Invertarin në flakë të argjend e ka punu “Famipa” e Prizrenit, “Famipa” e Prizrenit.

Po t’thom ni kujdes shumë t’veçantë, realiteti qysh osht’, osht’. Mirë me pranue ni… shumë osht’ i veçantë që invertarin fisnik na e kemi qujtë ktyneherë, argjend, fisnik, osht’ përcjellë nga policia serbe çdo gjashtë muj iu ka bo regjistrimi. Nuk ka guxoft me mungu asni send.

Jakup Qeshmexhiu

Rrobaqepës

Prishtinën e mbaj në mend fort mirë se kom punu në ni Çarshi, që as Bash Çarshia e Sarajevës nuk u kanën, as Bitpazari i Shkupit s’ka qenë ma mirë se Çarshia jonë. Po fatkeqësisht në atë kohë qysh sundojke okupatori edhe shtike kapak kapak me rrxue e me hupë atë estetikë të qytetit tonë, edhe e arriti qëllimin. Po ma shumë e kanë arritë qëllimin kta tontë. Edhe kom punue zanatin prej moshës 14 vjeçare.

Shkollën e mesme e kom krye ish “28 Nëntori” në shkollën e mesme të nxënësve në ekonomi. Kto rrugë kanë qenë kalldërma, kalldërma e din çka domethanë, me gurë kanë qenë. Rruga jonë ka qenë ma krejt lloq atëherë, tani masanej u shtru kalldërme. Prej kalldërmit filloi, filloi, jo apet gurë me asi tani jo me u shtru me beton. Tash osht’ me beton veç sikur me kanë me gurë, njejtë.

Qyteti ka qenë… tash fakt që u ndërtu po larg, larg, larg ma i bukur u dokë atëherë sesa qitash. Po qe besa edhe njerëzit kanë qenë ma të mirë se qitash, nuk ka pasë urrejtje njëri ndaj tjetrit.

Münir Curi

Elektricist

Baba im me të vërtet e ka pëlqyer muzikën klasike turke, përderisa ai e dëgjonte atë çdo ditë në radio, shkathtësitë e tij përparonin dhe kështu filloi t’i bie banxhos. Pas mandolinës, ata ia blenë banxhon dhe ai filloi me të ta përcillte radion, ai nuk kishte muzikant profesionist. Notat muzikore dhe të tjerat i mësoi duke i rënë banxhos dhe ashtu përparoi. Pra, në ato kohëra po themeloheshin shoqatat, shoqatat kulturore […]

Babai im këndonte, ishte mjeshtër i tingullit, kishte një zë të mrekullueshëm, me të vërtetë shumë të mirë. Dhe përderisa i dëgjonte këngët në radio, ai dëfrehej dhe mësonte nga to. Pra, përderisa bënte muzikë në përcjellje të radios, ai shumë shpejt u bë i famshëm në këto anë. “Oh, është një Rasim, Rasim, mbiemrin e ka Rusut, por kush është Rasimi? Rasimi është djali i Salihut. Rasimi, djali i Salih berberit, Salih ustahut, djali i Salihut”. Rasim, dhe Rasimi i Salihut, ashtu filluan ta quajnë, Rasim Salih. […]

Atëherë kishte më shumë turq që jetonin në Kosovë, fatkeqsisht shumë prej tyre migruan. Në atë kohë Këshilli [Ekzekutiv] kishte marrë vendim që Rasim Salih do të shpërngulej në Prishtinë dhe do të themelonte orkestrën. Grupi i tij i miqëve, të gjithë dëshironin që ai të shpërngulej në Prishtinë. Po, jo, po, jo, dhe vendimi final ishte që në vitin ‘51, babai im u shpërngul atje për të themeluar orkestrën”

Avni Emincik

Teknik stomatolog

Kur ishim ne këtu, ne u larguam më 1959, por ia dhamë komunës shtëpinë në ‘58, nuk ia dhamë askujt tjetër, dhe shtëpia u shndërrua në muze. Kur u bë muze, në një vit pothuaj të gjithë punëtorët ishin serbë, dhe unë fillova të flas me ta në serbisht. Më merrnin me veti, unë isha vetëm shtatë vjet, gjashtë-shtatë vjet, më merrnin me vete. Më merrnin të bëja xhiro. Më thërrisnin, unë isha në pajton me ta dhe gjuaja plehun me ta, ‘Eja Avni, eja Avni!’ Pra, ishin të dashur me mua. Ishin të dashur edhe pse ishin serbë. Pas kësaj, ne u shpërngulëm me familje në Turqi. Ne migruam. 

Ashtu ishte kur erdhën në fillim, serbët sollën kafshë, qejë, arinjë. Pas kësaj, më kujtohet që të tregova që hyra pesë minuta në shtëpi dhe ujku kishe ikur nga strofulla e tij dhe filloi të sulmojë përreth. Për fat, bahçja e shtëpisë tonë kishte dyer dhe ato ishin të mbyllura. Kjo ndodhi diku mes viteve ‘58 dhe ‘59. 

Ju kishit një ujk në bahçën tuaj?

 

Po, një ujk në bahçe kishte sulmuar të gjithë. U dhamë batanije dhe kujdestari i shpëtoi ata dhe vetëveten. Sepse ujku ishte i dhunshëm, nuk ishte i zbutur. E kishin marrë nga mali dhe e kishin sjellur këtu. Më vonë i shnëdrruan dhomat e shtëpisë në pyje. U shnëdrrua në pyll. Kishte arinjë të balsamuar, gjarpërinjë etj. Ishin gjashtë dhoma, tre ne katin e sipërm dhe tre ne katin e poshtëm, të cilat u hapën për turistët. Njeriu gjithnjë ndjen dhembje për këtë, ndjehesh i pikëlluar, pashmangshëm.

Sazan Shita

Amvise

Ernest Koliqi atëhere i ka çu tre qind arsimtarë këtu në Kosovë. Krejt anë e mbanë, nëpër fshat e krejt, u hapën shkollat shqipe. Në Mitrovicë, Bedri Gjinaj, ai ka qenë i lindun edhe i rritun në Mitrovicë, po i shkollum në Shqipëri. Si shkojshin atëhere msheftas… por shumë i aftë, tepër i aftë ka qenë. Aty kur kom shku, jo veç unë, por krejt klasën, spjegimi i parë ka qenë flamuri. Unë veç e kisha të njoftun, mirëpo ai spjegim i tina ka qenë si ngjitësi, tu ngjitke në tru menjihere çkado që flitke. Edhe filloi, mandej na tha, ‘Hajde tash te mësojmë kangën e flamurit.'{Reciton}

 ‘O ti flamur kuq e zi,

sa gaz e dashuri që të valon,

zemra gufon me ty

me ty përpara nëpër fushë e ara

nëpër mal e përroje

do të luftoj pa droje

 edhe e vogël pse jom

 si ushtar do të thom,

Sot që na ka ardhë dita e lirisë, 

Rrnoftë flamuri i Shqipënisë’. 

Kur kom shku në shtëpi ja kom recitu babës, çfarë t’përqafni m’ka bo, lotë i shkun prej gëzimit. Natyrisht ai jo vetëm… Ai vit shkollor ka qenë si me qenë nja dhjetë vjet shkollim. Çdo gja që na ka spjegu, dhe spjegimet i ka pasë qasi soji që i kuptojshe dhe menjëherë i përvetësojshe.”

Shefqet Mullafazliu

Arkitekt

Te udhëkryqi që domethanë prej Sheshit Zahir Pajaziti edhe prej kësaj ane të rrugës “Garibaldi”… se në arkitekturë te udhëkryqet qoshet cungohen. Asyeja është për mos me u ndërpre vizura e syrit të njeriut edhe mu m’lindi ideja qato me propozu edhe ai e pranoi po si kundërthanje e asaj vizure me tërhjekë synin edhe ma tepër. Unë propozova trekëndësh, kshtu s’ka kurfar funksioni po është veç si shminkë te ftyra e femrës. E pranoi atë edhe qe qishtu ka qenë që lindi ideja. E banka masandej si bankë janë standarde që s’guxon njeriu me dalë jashtë atyne standardeve. Jo sportelet, jo pjesa administrative, jo trezorat naltë e poshtë e qishtu me radhë. […] banka atëherë e ka pasë këshilltarin e vet bankier, ku na kemi shpjegu, se literatura ekziston, na kemi shpjegu se në botë qysh janë bankat. Ani që ata, tash dorën në zemër, ani që ata bankier janë po kanë shëtitë, po për me projektu normal s’kanë ditë edhe s’kanë mujtë. 

Adnan Merovci

Ligjerues universitar

Rugova ka qëndru, por njerëzit, ajo… vetë fakti që u dike që ne jemi të burgosun ishte dekurajues për njerëzit në Kosovë. Edhe dikush që ka pasë kurajo pak dikund me u mshef, e me u rue, kjo ka ndiku negativisht. Bile kjo intervista që e thashë une, pak njerztë i ka ngjallë se e kanë pa që jemi gjallë, e po flas une pak ka qenë nifarë elementi inkurajues. Por me kohën mandej ata patën improvizu, jo ne me i bo do farë organesh, hajde për me u kthy njerëzit, qisi farë pollavrash prej presioneve të bombardimeve. Rugova asnjëherë në historinë e vet nuk e ka kërku ndaljen e bombardimeve, osht’ ni keqkuptim e keqinterpretim e çkado… kur thuhet keqkuptim thuhet, osht’ thanë por osht’ keqkuptu. 

Jo, jo, s’ka thanë Ibrahim Rugova kurrë me u ndalë bombardimet për asni çast hiç. Nëse ti e merr ni deklaratë për shtyp dhe ku shkrun, le t’themi, edhe n’rrethana të presionit po e nënshkrujshe dikund t’u e heq fjalën Metohi edhe thue që, ‘Favorizohet zgjedhja paqësore edhe bombat kanë ra për shkak t’paqes për me u arrit paqja’. Kështu që, çka ka aty? Por, ‘Kërkoj ndaljen e bombardimeve dhe të fillojë procesi paqësor’, a qisi pollavra, Ibrahim Rugova i gjallë me shpirt nuk e ka thanë.

Pranvera Badivuku

Kompozitore

A din, shumë, nuk e di çka kanë ba, shumë jonë end me gjana. Maqina për shembull ka shku poshtë, nji shporet i vjetër ka ardhë të unë naltë, a din, s’di si i kanë bajtë ato, ato gjana. Shumë ç’rregullim ka qenë ndërtesa, banesat e shprazta, pa kurgjo mrenda. Veç fotografitë nuk i kanë prekë, edhe disa dokumente kështu. Se ajo ka qenë megjithëatë ndërtesë.

E një, një banore aty, ajo ka qenë dallmatine, ma e vjetër, s’kanë pasë ku me shku, edhe ka qenë aty. Tregonte se kamionin gjithmonë e kanë afru deri te hymja, për mos me pa çka po marrin, çka po ngarkojnë. Kasetat, kemi pasë na shumë video kaseta, po krejt muzike serioze, t’inçizume, t’ndryshme. Bashkëshorti ka qenë shumë i dhanun mas muzikës klasike e inçizojke instrumentist, e orkestra, e t’ndryshme. Ato i kemi gjetë n’hymje tjetër. Domethanë gana t’pakuptimta kanë ndodhë, nuk e di, nuk e di.

Po interesant ishte se si po i kujtohej njeriut krejt çka ka pasë, tash kështu shumë herë mendon njeriu se nuk din çka ka, po kur po t’mungojshin… Ka qenë pak qesharake. E pata bo listën çka po mungon krejt, se e disha dollapat si i kom pasë. E vetëm notat, notat, kangët e mija e kështu, i pata, i pata hudhë mbrapa dollapit, aty ka pasë njëfarë shprazëti por nuk shkonte poshtë, e qaty i kom gjetë.