Fetije Kasemi

Prizren | Date: 25 korrik, 2017 | Duration: 38 minuta

Për çdo vit kemi shkuar në Maqedoni ne Ohër ose në Dibër, ose në ndonjë vend tjetër për të parë dallimet e gjuhës, se te ne flasim ndryshe te ata ndryshe, atje kemi folë gegnisht ne. Pastaj më 72-tën çak, u bë të flasim në gjuhë të unisuar, rëndë ka qenë për ne, aq më rëndë për nxënës, tejet më rëndë  për prindër, se diçka nifarë shtese, prapashtese…po që reagonin, ‘Tregona, tregona si duhet’. E menzi qe u adaptuam, pas disa vitesh mandej na u duk krejt normale. Të folurit tanë ende e flas kudo që shkoj zyrtarisht, ende flas ne gjuhë të unisuar, nuk mund të flas gegnish.


Nëntore Rexhepi (Intervistuesja), Elmedina Arapi (Kamerë)

Fetije Kasemi u lind me 22 korrik, 1945 në qytetin e Prizrenit. Ajo ka përfunduar shkollën e lartë pedagogjike për gjuhë dhe letërsi shqipe në Prizren. Karrierën si mësuese e filloi duke punuar në gjimnaz për disa vite, pastaj ka vazhduar si mësuese e gjuhës dhe letërsisë shqipe në shkollën fillore “Emin Duraku” në Prizren ku edhe u pensionua. Sot ajo vazhdon të japë mësime private në gjuhë dhe letërsi shqipe dhe është  aktive në organizata të ndryshme joqeveritare në Prizren.

Fetije Kasemi

Fetije Kasemi: Quhem Fetije Kasemi, jam lindur ne Prizren me 22.07.1945 Ishte koha, ishte mbarimi i Luftës se Dyte Botërore, mirëpo njerëzit menjëherë nuk kuptojnë a mbaroj a nuk mbaroj, gjuajnë edhe në mesin e shtatë shokëve qëllojnë babën tim qe ka qenë një djalë i vetëm ne familje, k’ta po përgatiten qe t’kthehen pas luftës ne realitet ata e kthejnë në kortezhin funeral edhe nëna ime më merr pas shtatë viteve mua edhe vijmë te dajtë. Atëherë unë si foshnje nuk dij çka ka ndodhur, edhe te dajt rritem e prej dajve masnej kam pas shtëpinë me afër shkollës “Bajram Curri”, shkova atje në atë shkollë u regjistrova që në fillim nuk deshtën për t’më regjistruar pasi që isha e vogël mirëpo ajo mësuesja mi ka pa do anë pozitive që po shkruaj bukur ngadalë edhe po mundem me i përcjellë ato që po na jep mësuesja, në mbledhjen e këshillit të arsimtarëve në gjysmë vjetorin e parë propozon që t’ma shkruan emrin edhe t’kem një sukses të mirë.

Atëherë, atëherë në klasën e parë shkëlqyeshme krejt janë nxënësit, janë te shkëlqyer edhe mandej më lajmëron, i lajmëron nenës sime, thotë, “Ja blen këtë libër, ja blen këtë fletore këtë sen. Fletoret i ke librat, se ta kemi pranuar”. Ajo shumë gëzohet se nuk ndahet prej shoqeve se kam me kë për të mësuar, mësojmë bashkë, kemi mësuar bashkë do detyra kemi bërë bashkë, atëherë kanë qenë çikat e kojshis si motrat e tua nuk di tash sapo munden me u përzi pom duket se ai telefoni nuk po i lenë rahat as te përzihem f’mijtë. Edhe ne kështu bëhemi deri n ‘klasën e katërt, në klasën e katërt na marrin neve nga pesë, gjashtë sepse kanë ndërtuar shkolla te reja, në “Emin Durak” m’takoj se n’Tabahane kam jetuar në “Emin Durak” edhe shoqet e mija se çikat e kojshis, në “Emin Durak” shkojmë bashkë, studiojmë. 

Ajo që ka qenë më interesante dhe që m’ka tërjek në shkollën “Emin Durak”, ka qenë që jemi marr me krimbat e mëndafshit, kemi punuar ne orën e biologjisë krimbat prodhonin mëndafsh, mëndafshin e mbledhke profesori edhe e shiste, e shiste me ato para na qonte për në eksurzjon që t’mos kërkojmë dhe organizimet t’mira kanë qenë që të mos kërkojmë prej prindërve para. Edhe veq nji gja që m’ka prek thellë në shpirt ka qenë kur ka thanë kujdestari klasës shkoni babat pyetni. Babatë pyetni! Unë s’kam babë! Terë rrugën prej “Emin Durakut” deri disa metra shtëpia tërë kohën kam qarë edhe kur kam hyrë m’brenda ajo nëna ime e ngrata [e shkreta], e ndjera, “Çka ndodhi, çka ndodhi? Mos të ngucën [ngacmuan]?”, “Jo jo, ka thënë kujdestari klasës të pyesim babatë për të shkuar në eksurzjon”. “Ani nanë qe unë jam, qe po vij unë te kujdestari po flas”. 

Erdh në shkollë u vesh, ishin me feregje atëherë erdh në shkollë u vesh edhe erdh tha, “Kështu, kështu, po më qan vajza”, “Ajo e ka vendin e parë atje, ajo” ka thëne ai kujdestari ka thënë, “më së shumti ka kontribu, më së shumti ka punuar vendin e parë e ka afër meje ka me qenë, ti l’shoma mu ama mos u mërzit fare për këtë”. Edhe unë shkova, edhe u kënaqa drejtën me tregu, mirëpo pastaj erdh edhe një lajm prej ushtrisë që fëmiju i luftëtarit ka të drejtë për të shkuar në det, pas klasës së gjashtë, klasën e pestë shkuam për shkak të mëndafshit, në klasën e gjashtë u kyça në… gjatë pushimeve verore tri javë ditë në Beçiq për çdo vjet deri sa u bëra student, si studente organizata studenteve me qoj atje në Pulla tri javë ditë po ashtu prej tërë Jugosllavisë së vjetër ashtu ka qenë pa te holla k’shtu gratis, a din, eh. Pas shkollës fillore shkova në gjimnaz edhe atje e kreva me sukses, pastaj nuk pata kurrfarë mundësie që të vazhdoj dhe të studioj atë qe kam dëshire unë se nënën e pata të sëmurë, u deshtë te rrij me te patjetër, fat pata u qel atë vit u qel.

Nëntore Rexhepi: Shkolla e lartë.

Fetije Kasemi: Shkolla e Lartë Pedagogjike Gjuhë dhe Letërsi Shqipe, mirëpo emrin e kishte gjuhë dhe letërsi shqipe, gjysmën e provimeve ne gjuhën serbo-kroate  kam dhëne, provimet kanë qenë provime te përgjithshme pedagogji, psikologji, paraushtarak, marksizëm te gjitha këto i kemi pasur nja shtatë lëndë ne gjuhën serbo-kroate e k’nej na kanë mbetur nja pesë lëndë, letërsia popullore, letërsia për fëmijë pastaj, se letërsia Jugosllave n’sërbisht edhe kanë qenë tejet, tejet tema të rënda. Ka qenë dashtë… Me qëllim ajo profesoresha kurrë nuk harroi me qëllim ma pat dhëne punë seminarike të mbroj para studentëve edhe ata t’më pyesin dhe unë të përgjigjem në gjuhën serbo-kroate, ajo ka qenë shumë e rëndë për mu. Mirëpo përballova diqysh edhe pata sukses.

Nëntore Rexhepi: Në prezantim.

Fetije Kasemi: Pata sukses prezantova diçka u përgjigja në pyetje, në përgjigje, në pyetjet e tyre pastaj…

Nëntore Rexhepi: Studimet si kanë qenë me shoqni… 

Fetije Kasemi: Studimet, me shoqni…

Nëntore Rexhepi: …si ke kalu aktivitetet tjera apo vetëm n’fakultet strikt keni qenë?

Fetije Kasemi: Aktivitetet… jo, jo, jo për çdo vjet kemi shkuar në Dibër ose në Ohër në Maqedoni ose ndonjë vend tjetër për të parë dallimin e gjuhës, se te ne flasim ndryshe, te ata… atëherë kemi fol gegnisht ne. Pastaj me ‘72-shin čak [serbisht – madje] u bë të flasim ne gjuhë te unisuar. Rëndë ka qenë për ne, aq më rëndë për nxënës, tejet më rëndë për prindër se diçka njëfarë shtese, prapashtese ose parashtese ose diçka, ku me dit çka s’ka qenë mirëpo që reagonin, “Tregona, tregona si duhet?”.

Nëntore Rexhepi: Dallimin mujshin me e vrejt edhe ata.

Fetije Kasemi: Menxi që u adaptuan edhe pas disa viteve mandej na u duk krejt normal të folurit, unë ende flas që shkoj diku zyrtarisht ende flas në gjuhën e unisuar nuk mund të flas gegnisht interesant është ajo nuk mund të flas gegnisht. Mirëpo çdo vend ka peripetit [peripetësitë] e veta, çdo vend ka peripetit e veta. Dikush në Bibliotekën e Shkollës së Lartë Pedagogjike, ma dha një shenjë të kuqe, te vogël unë përfundi jakës qita atë shenjë, shenjë e kuqe e vogël jaka ka qenë, kostumi ka qenë me ngjyrë të zezë, me ngjyrë të zezë, ajo e kuqe menjëherë mua, interesant kush lajmroj, kush nuk lajmroj? Mua më than biblotekistja mirëpo nuk deshta me e ba t’madhe, edhe menjëherë në punë të mbrendshme [Ministria e Punëve të Brendshme] brenda, as nëna nuk dinte ku jam disa orë me radhë shoqet anë e m’ban më kanë kërkuar s’kanë mujt mem gjetë, “Çka domethënë…”.

Nëntore Rexhepi: Çfarë kuptimi kishte ajo pika e kuqe?

Fetije Kasemi: “Pse kuq e zi ti a?! Pse kuq e zi?” Vetëm ajo pika. “Kuq e zi ti a?”, “Ku kam kuq e zi unë  nuk kam kuq e zi!”, “Ktheje jaken!”. “Unë jakën” thash “ma dha ni shoqe, ni shoqe për kujtim nëse duhet unë po ta jap ty, unë për me këtë asgjë nuk kuptoj”. “Jo je duke studiuar gjuhën shqipe edhe e mban shenjën e Shqipërisë”. “Nuk është e vërtete”, atëherë ka qenë shumë e ndalume tepër e ndalume, mirëpo dajak [turiqsht – rrahje] diçka te rrahura ose matrelltim, po psiqik, mirëpo të rrahura nuk kam pasur falë Zotit, edhe dola nëna as me pas qenë edhe sot gjallë s’kishte me dit se s’kisha me ja tregu, 

Nëntore Rexhepi: Kishte me u mërzit.

Fetije Kasemi: Kishte me u mërzit, normal.

Nëntore Rexhepi: Me grupin albanologjik që keni qenë, qysh i keni kalu ngjarjet?

Fetije Kasemi: Me grupin albanologjik që kemi qenë, kemi punuar bashkë shumë kemi ndihmuar njëri tjetrit, njëra tjetrës, kemi punuar punë seminarike, diçka me thanë, ku me dit çka ndonji dramë ose ndonji pjesë… kurgja, kurgja s’ka pas, kurgja s’ka pas, veç dominonin sërbët, veç na thirrnin ata veç ata, veç te ata pa marr parasysh çka je duke studiuar. Mirëpo për fat të mirë në vitin e dytë u larguan, në vitin e dytë u larguan… 

Nëntore Rexhepi: Sërbët a?

Fetije Kasemi: …Sërbët, jo që i larguan prej ktuhit, por i prunën profesorët e gjuhës shqipe. Ne patëm krejt vitin, mirëpo na endën prej atyhit, tash ku është Fakulteti i Edukimit aty kemi qenë edhe ne, pastaj shkuam në Papaz çarshi, është tash është shkolla, shkolla e Gjermanëve ktyne, “Loyola” për shkollën fillore, n’qat ndërtes kemi qenë nji semestër, në Bibliotekën e Qytetit kemi qenë nji semestër, qe domethënë na kanë shëtit nga tre muj, nga tre muj, nga dy muj na kanë shëtit qe kështu shpirtin n’hund na kanë pru deri sa kemi kry.

Nëntore Rexhepi: Kur janë largu sërbët, masi keni vazhdu vetëm shiptarët qysh ka qenë sistemi masnej msimi gjuhës shqipe?

Fetije Kasemi: Shiqo, a… njisoj ka qenë deri, deri te lufta deri te lufta plan programet mësimore kanë qenë te tyre. Edhe përgatitnim programe të ndryshme bashkë. Nji nxënës prej sërbëve, dy nxënës prej shqiptarëve, se më tepër shqiptar edhe nji prej turqve edhe turqit kanë marr pjesë, secili në gjuhën  e vet, recitalet i kanë përgatitur vet me nji apo dy kolege tjera, recitalet ka qenë dashtë me i adaptu kohës s’ke mujt ta prente… çfarë përmbajte mundet nuk ke guxu kurgja tjetër me përmend vetëm prej asaj kohe.

Nëntore Rexhepi: A ju ka duk qe keni qenë ma të lirë, tash me profesorat shqiptarë?

Fetije Kasemi: Po, po shumë ma t’lirë, shumë ma t’lirë në gjuhën tënde amtare s’ka, shumë ma t’lirë, shumë ma t’lirë edhe kanë qenë të kuptueshëm, ende më jeton profesori i gjuhës shqipe ky… njëri prej tyre jeton në… Yll Zajmi është, letërsi popullore letërsinë na ka dhanë, jo popullore Demush Shala i ndjerë u bo letërsi popullore edhe ky u bo i ndjeri ky… gramatikë edhe sintaksë, aq me hy unë në gramatikë dhe sintaksë, si thojnë u dashurova, u dashurova në gramatikë edhe aq u thellova fillova vet për të studiuar edhe gjithnjë kam punuar shumë nëpër shkolla gramatikë, në ditë të sodit po më falenderojnë studentat, “Na ke shpëtuar…! Arsimtare ke qenë e rreptë mirëpo na ke shpëtuar për gramatikë s’kemi kurrfarë problemi. Studentët nuk janë duke ditur aq sa po dijm ne për te bërë analizën morfologjike të fjalisë edhe për të ditur çdo rrokje çfarë funksioni ka edhe çdo lidhje fjalëve si lidhet edhe kur asht kjo diçka, kur asht… çfarë funksioni ka, afër kujt duhet me ndejt” E s’di çka… Po du me than edhe vet jetoja edhe vet u argëtosha se asht shumë ni ni… një lëndë e thatë nji shkencë është një lëndë e thatë që nxënësit nuk e duan, mirëpo unë vet e kam dashtë shumë edhe ata mas meje pastaj u lëshuan edhe e deshtën lëndën. Edhe ne letërsi punoja mirëpo shumë gramatikë kam punuar shumë. Ende n’dit sodit punoj gramatik, ende ndonjë student që ka problem vjen te unë, unë e marr n ‘dorë edhe e udhëzoj, kështu që…

Nëntore Rexhepi: Sistemi arsimit ne atë kohë, qysh u konsideroke niveli i sistemit t’arsimit n’vendin tond?

Fetije Kasemi: Sistemi arsimit, vAllah ne shqiptarët shumë pak kemi ndjek, sistemi arsimit ka qenë… gjithmonë ata si thonë, gjithmonë ata si thonë ju teke atyre një pjesë të leximit me e nda prej plan programit mësimor s’ke, s’ke pas fuqi ti me ba me e mar atë nuk ke pas ti fuqi vetëm ata, mirëpo erdh lufta e para luftës 9 vite, u ndërprenë, u ndërpre televizori i Prishtinës programi televizorit të Prishtinës menjiherë pastaj u ndërpre mësimi, msimi u ndërpre por na mësimin se kemi ndërpre, rrogat na i ndalen kontributet s’ka, kur s’ke rrogë s’ke edhe kontribut kontribute s’ka. E pastaj unë si arsimtare jo qe kam qarë vetëm që nxënësit duhet për t’i l’shuar, nëse vijnë nxënësit unë vij punoj pa para. Vetëm gjuhën shqipe mos ta humbin. Shiqo çika jeme, [i drejtohet intervistueses] për mbrenda dhjetë viteve, nëntë vite ‘99, qat’ ‘99-shin, ‘90-shin, ‘99-shin që po përmendin, mbrenda këtyre viteve gjuha shqipe kish me mbaru krejtësisht sepse prindërit dhjetë vite nuk mundem me i lanë fëmijët pa i çu nëpër shkolla. Prindërve ju kemi tregu do t’punojmë me qiri, në vend të një libri do t’qitim një copë dru, drunjtë tona ishin ato mbyllur me dry. Në të ftohtë si mundet njeriu me punu, me dorëza me jakne, mirëpo patjetër bile pak diçka pak diçka mi ngroh.

Nëntore Rexhepi: Pas diplomimit, e keni kry Shkollën e Lartë keni fillu si arsimtare, si jeni ndje në fillimet e juaja t’karrierës, sa ka qenë…?

Fetije Kasemi: Karriera, fillimi im ka qenë mjaft, mjaft, mjaft karriera e vështirë, mjaft fillimi i vështirë, sepse nxënësit i kam pasur moshatarët e mi.

Nëntore Rexhepi: Në gjimnaz.

Fetije Kasemi: Gati… me herët a të thash me herët  kam hy në punë ni vjet përpara. Ata dy kurr si harroj, dy vëllezër ishin njëri, e ka prit, ai i madhi e ka prit dytin për me qenë në nji klasë për me msu me libra t’njejta edhe për mi ba detyrat bashkë edhe nji vjet, dy vjet edhe nji vjet ka përsërit, do të thotë ai ka qenë 20 e sa vjeçar, e unë 20 e sa vjeçe kështu që, kështu që mu deshtë me u sill sipas atyre pak, se kam hasur edhe sërbëve ju kam dhanë mësim, mirëpo kam hasur probleme, kam hasur probleme sëerbët i shtishin shiptarët, ka pasur aty edhe nxënës edhe prej shqiptarëve që msonin shqip duke kujtuar se do të shkojnë te studiojnë në Beograd dhe do t’behën njerëz te mëdhenj, ë? N’at aspekt prindi e ka regjistru fmiju s’ka faj prindi e ka regjistru. 

E prindi ka qenë një përparimtar, e ai djali tjetër ka qenë shoku i klasës i imi shqip ka shkuar, mirëpo atë tjetrin e ka regjistruar serbisht tashti k’ta e kanë shti këtë djalë me than, nuk dua me tregu emrin sepse shokun, vllaun e vet e kam shok të mirë, nënën e vet shoqe të mirë, se s’guxoi ata me më n’dëgju sigurisht, menjëherë kuptojnë se është për fëmijën e tyre ne učimo albanski, ne učimo albanski do të thotë nuk mësojmë gjuhë shqipe e libri ishte učimo albanski, mësojmë shqip. Ata kaën qenë politikan a din, mësojmë Shqip, jo tash si Turqit që asnjiher, asnji libër nuk e nxorën deri tash, asnjëherë librat mëkat për fëmijë se për mua për Turqt nuk lodhen aq shumë a din? Mirëpo mëkat për fëmijtë që nuk kanë libra, lexojnë libra të klasave Shqipe, ato janë tekste të gjata nuk janë për jo amtare, gjuha jo amtare shumë dallon, unë 30-40 vite kam punuar gjuhë jo amtare edhe amtare edhe jo amtare. Mirëpo gjuha jo amtare ka qenë shumë ma e lehtë. Nji tekst i vogël edhe gramatikë pak aty, ne učimo albanski. Unë pash të gjithë qelën librat, ai s’po e qel librin, ju afrova thash, “Pse bre po banë kështu? A e din çfarë emri ke ti, a e din çfarë emri ke ti? Emër taman shqiptar, ne učimo albanski ty kush të ka shty, mos bre djali im”, ai u frigoke prej atyre edhe unë u largova.

Nëntore Rexhepi: N‘gjimnaz sa keni dhanë msim, a ka qenë problemi për shkollimin e vajzave, numri i vajzave sa ka qenë në përgjithësi?

Fetije Kasemi: Jo ka pas , ka pas edhe vajza ka pas mjaft, edhe vajza ka pas mjaft.

Nëntore Rexhepi: Nëse është ndërprerë shkolla nji vajze për shembull ka qenë duke vazhduar gjimnazin profesori sa ka ndiku me taku prindin ose…?

Fetije Kasemi: Qe kam pas rast vet unë. Në klasën e nëntë po hy një nxanse shembullore, në klasën e nëntë po hy në orë të mësimit, po shoh po i pikin lotët ne bankë, thash çka paska zar’ e paskan prek ajo e urtë shembullor. U afrova edhe thash, “Çka ke ti vajza ime?” tha, “S’muj met tregu!” thash, “Ani!  Unë po e mbaj orën e msimit kur dalim bisedojmë”, kur dolëm jashtë në korridor unë e ajo vet ajo më tha, “Ma ka ndalu prindi, prindërit ma kanë ndalu shkollimin e mëtejmë, ajo shembullore. “Në gjimnaz nuk po të lëshojnë a?” “Po!”, “A je në shtëpi sot? Unë do t’vi te ju sot, ku e ke shtëpinë?” më tregoj, edhe shkova në shpi’. Kur shkova n’shpi, ata ishin në gjendje të mjerueshme ekonomike një, e dyta janë munduar domethënë pak, çka ka mujt ajo me punu me klasën e nëntë, unë nuk di. Janë munduar ndoshta ju ndihmon pak. 

Edhe unë bisedova me ta thash, “A dini çka? Unë erdha për me ju lut që ta lëshoni këtë vajzën e juaj në shkollë ajo do të bëhet diçka e mirë, se është nxënëse e mirë”. “Por ne nuk kemi te holla!”. “Unë ju siguroj librat. Shkoj nji vjet përpara ata që e kanë kryer, ata që janë te pasur ju marr librat atyre ja bi kësaj, unë vet nuk blej e fletoret, lapsat, fletoret, lapsin, gomën edhe vizatimin e keni prej meje dhurat, po ashtu. Edhe e lëshun vajzën në shkollë edhe ajo studjon, mbaroj gjimnazin shkoj në studime, unë u mundova me ja nxjerr këtë… atëherë jepshin ndihmë me të holla a din? Edhe unë u mundova me ja nxjerr bursat, para me qat’ burs ajo ma tepër e unt [uritur] se e ngit [ngopur] ajo ka krye shkollën, medicinën sot është doktoresh e përmendur këtu në Prizren punon. Veç ajo kurrë s’më harron kurrë s’më harron, kush m’përqaf përmas [pas] nëse m’përqaf dikush e di që është ajo.

Nëntore Rexhepi: Kalimi i juaj prej gjimnazit qe keni dhënë mësim në shkollën “Emin Duraku” masnej… dallimi si ka qenë?

Fetije Kasemi: Shumë vështirë u ba. Shumë i… dallimi shumë i lezetshëm, f’mijt mat vegjël mirëpo ata janë hidhëruar nuk më lenin të dal, nuk u pajtoshin kurrsesi thonin, “Ne, qysh guxoni ju me na marr neve, neve na lat… ka pas edhe tjera mirëpo ne kurrë s’kemi me largu Fetijen, Fetija let’ rrinë me ne një herë jo, dy herë jo, disa herë. Por herën tjetër kur ma nuk e qova telefonin ata ma u pajtuan e unë u kënaqa knej f’mijt ishin ma t ‘vegjël i deshta shumë edhe ata më kanë dashur, edhe nëse ju bjen ndërmend ndonjëherë që të dëgjojnë fjalët e mia thojnë, “VAllah me t ‘vërtet e kemi dashur shumë”, kam qenë shok me ta edhe i mësoja edhe u shoqëroja, edhe të gjitha të mirat, gjitha të mirat.

Nëntore Rexhepi: Tek nxansit, ju si profesorësh e gjuhës shqipe  ju keni dhanë me shkru tregime, ese dhe detyra, qysh qysh ndikojnë….?

Fetije Kasemi: Ese të ndryshme… Në shkollë kam qenë aktive shumë, organizojsha programet për ditën e shkollës, për 8 Marsin, e pastaj të mbajnë  i nxitsha të mbajnë ditarin e tyre, ditarin e m’fshefur se atëherë ka qenë bash klasa e nënte bash ka qenë bash ata kur t ‘rriten pak dhe e ndjejnë njifar dashurie ose simpatie ndaj dikujt edhe ate të shkruajnë, edhe të ruajnë “Këto i lexoni fëmijëve të juaj” thojsha edhe vishin ndonjëherë, dikush vjente edhe më lexontë diçka nga ditari im, ndonjë hartim ndonjë ese kërkojsha prej atynve.

Nëntore Rexhepi: U ndishin t’sigurt me ju tregu?

Fetije Kasemi: Edhe ata shkruanin, shkruanin ka pasur shumë vjersha qe ma kanë dhuruar mua, nji album, nji album edhe fotografitë e tyre janë edhe vjershat edhe tregimet, edhe çdo gjë që kanë ndi [ndjerë] për mua ata kanë shkruar aty, janë nënshkruar.

Nëntore Rexhepi: Tematika kryesore e tyne a ke mujt me has cila ka qenë? A kanë pas ndikim tregimet e tyre për shembull lufta ose një ngjarje qytet ose ngjarjet familjare?

Fetije Kasemi: Shiqo deri në luftë tematika s’ka n’drru, tematika ka qenë çfarë tema na jepshin ata, a pe sheh, çfarë tema na jepnin ata, ne patjetër ato tema, temën e njëjtë unë, temën e njëjtë gjuhën serbe ajo serbo-kroate. E interesant ka qenë diçka, ajo që ka qenë sërbe nuk u mundohej aq shumë mi m’su f’mijt tanë sërbisht, e unë pastaj vetmeveti “Eh kuku çfarë mendje pata me kry, me krye e me gjoks tu ra që t’i mësoj ata, që t’i mësoj ata”. I mësova ata pastaj vuajtën fëmijët tanë. A din pse vuajtën, sepse ata të gjithë dinin te shkruanin, gjuhë shqipe kanë mësuar prej meje se ata përpara nuk dinin edhe nuk gabonin fare edhe kujtonin se shqiptaret. Mandej filluan KR, Kosova Republik, për qatë KR s’di sa qind veta, s’di sa qind veta prindët i kanë malltretuar.

Nëntore Rexhepi: Për shkak të fëmijëve.

Fetije Kasemi: “Kosova Republikë po lypni ju a? Ju po lypni Kosova Republikë, a?!”, ne kemi jetuar në një kohë shumë të keqe ku ka qeën edhe lufta edhe çlirimi edhe… Unë shtëpinë e kam pasur vend ku mbanin këshillin e arsimtarëve, në shkollë s’kemi mujt me mbajt këshillin e arsimtarëve, te unë mbanin këshillin e arsimtarëve. Kur u larguam krejt prej atyhit lufta, lufta mule ditarët ku me i lan  ditarët se po dojn me na djeg ditarët se na djegën dhe bibliotekën, ditarët, ditarët unë i mora, dikush tjetër pak por unë ma tepër ditar edhe krejt dokumentet, shtëpinë e re e kam pas edhe kam gropu si n’dit sodit syr fyrri [syri fërr] s’më ka bërë, f’mijt e mi kanë gropu bodrumin në bodrum i kemi qit me ato letra i kemi palu ditarët edhe krejt dokumentet edhe i kemi lan aty, edhe i kemi qit përsipri dhe përsipër drutë i kemi qit edhe i kemi mbulu. Kështu që katër herë ma kanë, ma kanë shkelur kontrolluar shtëpinë tollovi kanë bërë, bërë letrat shokut tim se ai ka qenë avokat i ka mbrojt këta RTK, RTK unë, m’falni!

I ka mbrojt këta KR që shkruanin, lypnin edhe krejt dokumentacionin e hallkve njerëzve të huaj i kanë shkatërru, i kanë djeg këtu kanë ardhur kanë djeg bibliotekën. I nxitnin shërbëtorët tanë të banin librat te gjuhës shqipe në oborr të shkollës i grumbullonin edhe vet me shkrepës qitnin pak benzin vet me shkrepës djegnin. E unë qaja pas dritareve “Kuku! m’shkun librat, m’shkun librat!”. Se unë punoja me ato libra, lektyra e nxënëseve ka qenë, lektyrat kanë qenë se thojsha gjithmonë “Nëse,  nëse doni te dini, jetën e shqiptarit vjershat lexoni, librat lexoni edhe aty është jeta e shqiptarit”, se ju pata tregua edhe atyre atë tregimin atyre se si përshkak te nje abetareje, një nxënës menjiher pas turqve, pas osmanlive ja kanë vrarë babën, se ja kanë parë dorën, në duart e djalit të vet nji libër të abetares. Kështu që gjuha jonë ka qenë shumë e shtrejt, gjuha jonë shumë sakrifica janë bërë për gjuhën tonë, gjuha jonë ka qenë ajo te cilën mund ta ruanin mësuesit edhe arsimtarët, ne kemi ruajt gjuhën tonë prandaj kemi punuar pa asnji  centi, i pari vinte ata pesë rroga merrnin na asnji cent se ne rrogat tona ju jepnin atyre, që ata mos kthehen me ne të behën, ata të jenë me ata, ata punonin me planin e Sërbisë ne punonim me planet tona. 

Nëntore Rexhepi: Gjithë këto ngjarje negative që kanë ndodh që ju m’susat i keni ndje mas shumti se të rritur normal, qysh ka ndiku te fëmija këto ngjarje, qysh u ndiheshin ata ?

Fetije Kasemi: Interesant kurrë, kurrë në orë nxënës më të qetë nuk kam pasur se në ato ditë, policia endej nëpër korridore.   

Nëntore Rexhepi: A ndrrojke psikologjia e tyne?

Fetije Kasemi: Jo, jo, jo, jo, jo, jo! Ishin forcu ishin ba si ne që jemi forcu, interesant sot po frigohem per ditën që ka… sot për ato vite sot, qysh s’jam friguar bre?!, qysh s’jam friguar! Veç nji dit kur brrm brrm brrm [onomatope], dëgjoj çizmet e tyre ata t’veshur ata… fillun me qajt, thash, “Shiqoni lotët fshini”. “Po arsimtare dëgjuam se po ju mbysin arsimtarëve, dhe profesorët”. “Ani! Librin e leximit ruani kujtim prej meje, aty ka aty është shënuar shqiptari, për mu mos qani s’keni çka të qani për mua unë temën e bona, e bëra temën”.

Nëntore Rexhepi: Qysh i pritshin ata fjalt e juaja, nxansat ?

Fetije Kasemi: Nxansat, “Ani, nuk qajmë, nuk qajmë, veç ti po na dhimbesh”. “Oh…” vet me veti, “ju jeni fëmijë se mua unë ma…”. E ato ditë kanë qenë tejet të vështira, tejet të vështira kanë qenë atë ditë.

Nëntore Rexhepi: Festat i tregut qysh i keni bo, qysh i kini përgatit, po ekskursionet dhe sukseset si arsimtare që i keni arrit…

Fetije Kasemi: Festat, eksurzionet… Mandej ne mandej edhe ekskursionet, këta haptazi na thoshin këto gra sërbe arsimtare që ishin, “Qysh bre po vishen këto dhe po shëtisin nga, nga po kanë para”. Pëlcitshin nga po merrnim ne para, e ne interesant shqiptari edhe qe s’ka veshët diçka edhe atë e ruan, edhe atë e ruan, prej mësimit në mësim e deshje thua se s’është e jemja. E mandej dolën edhe mantilat, mas luftës edhe mantilat. U rregulluam mirëpo nuk kemi shpresuar këtë që gjetëm. 

Nëntore Rexhepi: Vendin e parë si arsimtare  që e keni marr klasa juaj ma e mira që është shpall, qysh jeni ndje? A munesh me na përshkru?

Fetije Kasemi: Ahh… a dini si? Derën u afrova ta qeli derën e shkollës ishte ora shtatë e mëngjesit, ta qeli derën e shkollës ku një reportere po më afrohet, tha, “A jeni ju arsimtarja Fetije Kasemi?” thash, “Po”, tha, “Dua t’ju  gëzoj me diçka”. “Urdhëro” thash, “gëzim për mu a?”, thash. “Klasa e juaj” tha “ka fituar vendin e parë në Kosovë”. “Vendin e parë ne Kosovë?!”, “Edhe keni fituar para, edhe keni fituar një shpërblim një drekë të shkoni në, atje në Brezovic”. Edhe aq jemi unë… atë qantën edhe do fletore të lek… të… përpara bënim hartime ne edhe s’kemi pasur kohë ku me ndejt në shkollë fletoret i sillsha në shtëpi, edhe në shtëpi i korrigjoja tërë natën gati për me ju qu nesër ose mbasnesër. “Ua!” thash, “Ne kemi… unë kam fituar me nxansat e mi?!”, edhe i lëshova prej duarve qanta në një anë fletoret në një anë. Thanë, “Çka u bo, çka u bo, çka u bo?”, u afruan thash, “Unë nuk di shkolla jonë ka fituar, shkolla jonë ka fituar vendin e parë klasa jonë, do te vijnë edhe shumë reporterë do të na nxjerrin fotografi, edhe do të na sjellin dhurata edhe, edhe plot”. 

Nxënëseve të gjithëve nga nji komplet libra për vitin e ardhshëm, sepse ishte kah fundi e… libra,  fletore, lapsa, ngjyra sende paket, nga nji paket atyre edhe para atyre mirëpo para ne duart e tyre jo në dorën time në mënyrë që t’i hargjoj unë deri në centin e fundit. Atëherë s’kemi dit si tash njerëzit që po fitojnë prej fitimeve tjera që janë duke fituar vet personalisht edhe… i mora anëtaret e kolektivit, normal bashkë i morëm paratë edhe shkuam, festuam na nxorën fotografi që na erdhën ne orë te mësimit. Ndëgjuan orën e mësimit dhuruan, edhe se ata ishin ma në fund fundi i… edhe u shpërblyen edhe ata shumë janë gëzuar, gëzim si unë qe s’po harroj qe sa vite qe 83…73 vite u bënën në moshë që jam, mirëpo këtë po më duket veç dheu kur t’më m’lon [mbulon] harroj, këte e harroj edhe sjelljen e sërbëve harroj. Mbylljen e rrymës elektrike deri n’4, n’4 vinin edhe trrak [onomatope] rrymën, trrak çelësin e druve, edhe ne mbetnim pa asgjë mirëpo në orë të mësimit asnji nxënës mungesë nuk bënte, “Kush mungon?”, “Askush arsimtare”. “Bravo ju qoftë, uluni a keni parë diçka rrugëve?”, “Po!” “Çka keni parë?”, “Kemi parë polic, tanke kemi parë arsimtare tankun e kanë të kthyer kah shkolla jonë, mirëpo ne hyrëm në shkollë”. Ishin pajtuar me çdo gjë interesant ishin pajtuar me çdo gjë.

Nëntore Rexhepi: Pas gjithë kontributi të cilën e ki dhanë 46 vjet në arsim si ndjeheni sot si pensioniste në vendin tond?

Fetije Kasemi: Si pensioniste, sot ndihem shumë e nënçmuar, tejet e nënçmuar. Unë kur dola dhe çika [e bija] ime, në pension ajo ishte nxansja ime e cila ka qenë dasht vendimin me ma dhanë në dorë, kur ma dha vendimin në dorë tha, “Arsimtare shumë keq po më vjen mua, lotët po më dalin që duna me ta dhanë këtë vendim!’’, “E çfarë vendimi është?” “Ky është vendimi që duhesh me nënshkru se 35 euro e ke pensionin”. 46 vite punë terë studentët i kam pas ne kry unë, përpos nxënësve, profesorët edhe studentët. Unë jo që po lavdohem veç sa e sa studentëve ju kam ndihmuar, sa e sa studentëve ju kam përgatitur se ne shkruanim orën e mësimit, ju kam përgatitur vet ata janë nënshkruar vetëm. Se mu dhimbshin, a din a s’din? Mësohen çdo i ri mësohet, ne si jemi mësuar dikush na ka ndihmuar edhe neve. Edhe unë u ndala njiher thash, “35 euro, a?” tha, “Edhe pleqërisë 45 euro në realitet 45 euro tha 80 euro. 

Sa vite të tëra 80 euro mora pension, me 80 euro jetova kalova duke falënderuar fëmijëve të mi që më mbajtën, duke falënderuar atyre që thanë, “Mos u mërzit nanë, ti ke treguar vehten, ti ke dhanë për këtë atdhe e tash ata që s’ju ditën vlerën e juaj ti s’ke faj që mërzitesh as ajo që ta ka dhanë vendimin s’ka faj. Vlerën tënde…”. Na kanë nënçmuar shumë, unë jam e nënçmuar shumë. Kur po diskutojmë qe edhe sot diskutuam veç as nuk deshta për të dëgjuar, prapë forumi u prish prapë dolën jashtë nëntë euro po ju duket… e vet ato para që ka qenë dashtë që neve të na paguanin ato para ata po blejnë kerr [veturë] me ato para po shëtisin, me ato para ata po kënaqen, çka paskemi bërë na gjithë atë sakrificë, gjithë atë frikë, gjithë atë rezistencë paskemi bërë vetëm nji grup njerëzish të jetojnë. Këtë nuk frigohem edhe para në sy të tyre them edhe gjithmonë edhe mjerisht që e kanë lanë, shumë akademik ka, shumë profesora, shumë inxhinjera, shumë njerëz ka penzioner që janë, nuk janë pensionist njerëzit që nuk kanë punuar fare njerëzit që kanë jetuar në kokërr shpinës por janë ata që kanë dhanë rezistenc për të mbajtur keëtë atdhe, por unë për gjuhen tonë edhe në ditë të sodit, për gjuhën tonë a? 

Nëntore Rexhepi: Ende jeni aktive.

Fetije Kasemi: Jo… une ende jam aktive, meniherë shkova në… këtë.. te pensionerët u lajmërova, ata më kanë zgjedhur në shoqatën e pensionerëve te veteranët e arsimit po ashtu më kanë zgjedhur ata si nënkryetare e këtu jam si kushtetutare sepse punoj edhe në departamentin e fëmijëve  të miturve në këtë gjyq ku marr pjesë në gjykimet e tyre. Sepse nji pedagoge që ka pasur 40 vjet, 50 vjet rast për të dëgjuar ata të mitur të cilët kanë bërë probleme, shumë probleme të mëdhaja ne që kemi pasur, ata dijnë çka për t’i pyetur fëmijët ani që s’janë gjyqtar.

Nëntore Rexhepi: Pastaj jeni edhe në “FEMaktive”, “Ec ma ndryshe” çka ju ka shty… ?

Fetije Kasemi: Edhe në “FEMaktive”, “Ec ma ndryshe” edhe në “Ec ma ndryshe” më kanë shtyrë projektet e tyre shumë të mira, që me të vërtetë janë duke ndërtuar. Tash e kemi projektin e parkut te vogël këtu, përball shkollës kemi për të ndryshuar rrënjësisht, megjithëse të rinjtë kanë shfrytëzuar për një gja të keqe, ne do ta prishim atë do t’ja prishim vendin atyre edhe do të rregullojmë që populli të ketë ku për të pushuar, fëmijët të kenë ku për të luajtur. E kjo më ka shtyrë mua në këtë “Ec ma ndryshe”, kam qenë edhe nëpër seminare me “Ec ma ndryshe” kam shkuar në Prevallë në seminar, këtu kam qenë në seminar, edhe jam bashkangjitur me “FEMaktivin”. Pasi që po ndodhin raste të tilla të vërteta janë edhe kërkojnë rinia po më vjen shumë mirë që rinia u z’gju prej gjumit  dhe po kërkon.

 Menjëherë nuk bëhet dal nga dal, dal nga dal edhe barazimi, barazia gjinore shumë do të thotë pasi që pasi që në Kosovë jetojnë 50 me 50, unë s’kam ditur këtë deri sa s’isha në “FEMaktiv”, kur në “FEMaktiv” kur kuptova se 50 për qind bash u çudita, a din. Unë kujtova se më tepër meshkuj ka mirëpo ja kishte edhe femra mirëpo mjerisht ishte shumë pak. Edhe në… edhe në organet shtetërore edhe kështu veç “FEMaktivi” nuk duhet të përzihet në këtë shkollë sepse në shkollë dominojnë femrat 90 për qind janë femra 10 për qind janë meshkuj ata që s’duhet… As nuk ndihen edhe asnjë prind që s’mundohet te një mashkull për t’i regjistruar fëmijën e vet krejt te femrat. Femrat janë nana, femrat janë të buta, femrat janë udhërrëfyese, femrat janë të afërta me fëmijët. Mos më keqkuptojnë meshkujt, mirëpo mashkulli pom më duket se  këto s’mundet me ba si bën një femër, prandaj femrat me mirë kishin për të kuptuar edhe me sërbët edhe me të gjithë se meshkujt. Me arrogancë nuk bën me ngadalësim, me qetësi, masi, pasi femrat i mashtrojnë të gjithë edhe në këtë rast i kishin mashtruar. Unë bile kam një bindje të tillë.

Nëntore Rexhepi: Faleminderit !

Fetije Kasemi: Ju faleminderoj juve shumë!

Nëntore Rexhepi: Nëse keni diçka një tregim, nëse ju bie në mend diçka mundeni me tregu lirisht?

Fetije Kasemi: Ahh… plot, plot ato ditët nuk do të thotë me orë të tëera nuk kryhen, se arsimi është diçka tjetër prej, prej degëve tjera, arsimi është diçka prekëse diçka tjetër. Kemi pasur edhe probleme mirëpo i kemi kapur… i kemi përballuar edhe problemet edhe me sërbët edhe me tantë [tonët] edhe me krejt.

Nëntore Rexhepi: Faleminderit shumë!

Fetije Kasemi: Edhe kërkoj, kisha kërku prindët që t’i kuptojnë arsimtarët edhe mësuset edhe të bashkëpunojnë. Bashkëpunimi prindër, prindi, nxansi dhe trekëndëshi dhe mësuesi nuk egziston aq mirë, nuk dominon. Edhe diçka mangu kanë shkollat tona që s’kanë psikolog edhe pedagog, unë aty duhet të jem vet psikologe, pedagoge, mësimdhënëse dhe qetësuese dhe të gjitha në vend se të jetë nji person. Kanë kryer vajzat tona plot f’mijt tanë plot pedagogjinë, psikologjinë nuk janë duke gjetur punë, e shkollat tona po mbesin pa… pa psikolog, e pa pedagog e kështu… Ju faleminderit shumë! 

Nëntore Rexhepi: Faleminderit shumë, shumë u kënaqa!

Download PDF