{"id":12102,"date":"2018-01-10T10:03:31","date_gmt":"2018-01-10T10:03:31","guid":{"rendered":"http:\/\/oralhistorykosovo.org\/return-to-sender-second-world-war-memorials-and-the-cities-in-postcards-6\/"},"modified":"2018-01-10T10:46:43","modified_gmt":"2018-01-10T10:46:43","slug":"return-to-sender-second-world-war-memorials-and-the-cities-in-postcards-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/return-to-sender-second-world-war-memorials-and-the-cities-in-postcards-6\/","title":{"rendered":"Kthehen tek d\u00ebrguesi: Memorialet e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe Qytetet n\u00eb Kartolina"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>Gjurm\u00eb t\u00eb Jet\u00ebs s\u00eb t\u00eb Tjer\u00ebve<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-12097 size-full\" src=\"http:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p1.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"565\" srcset=\"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p1.jpg 800w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p1-300x212.jpg 300w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p1-768x542.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Xhevati, shkruan nga Gjilani n\u00eb vitin 1972, d\u00ebrgon p\u00ebrshendetje t\u00eb ngrohta p\u00ebr shokun e tij m\u00eb t\u00eb mir\u00eb Sr\u0111anin n\u00eb Beograd. Stili i shkrimit paraprak, dhe ngroht\u00ebsia e shk\u00ebmbimit sygjerojn\u00eb korrespodent\u00eb t\u00eb rinj\u00eb. A ishin shok\u00eb n\u00eb Gjilan, para se Sr\u0111an u zhvendos n\u00eb Beograd? Adresa e tij \u00ebsht\u00eb Beograd i Ri, ku shum\u00eb ushtar\u00eb jetonin. Ose ndoshta ai gjithmon\u00eb ka jetuar aty dhe ka njohur Xhevatin p\u00ebrmes ndonj\u00eb konkursi t\u00eb hapur p\u00ebr t\u00eb gjitha federatat, ku u b\u00ebn\u00eb shok\u00eb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ne nuk mund ta dijm\u00eb kurr\u00eb historin\u00eb e plot\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj kartoline q\u00eb na jep vet\u00ebm nj\u00eb fargment informacioni p\u00ebr jet\u00ebn e Xhevatit dhe Sr\u0111anit, por e dijm\u00eb kontekstin e Jugosllavis\u00eb, dhe mund t\u00eb imagjinojm\u00eb skenar\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie p\u00ebrkund\u00ebr sfondit t\u00eb nj\u00eb vendi n\u00eb t\u00eb cilin mardh\u00ebniet nd\u00ebrmjet kombeve ende nuk ishin p\u00ebrkeq\u00ebsuar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mesazhet mbrapa kartolinave n\u00eb koleksion jan\u00eb kryesisht telegrafike. T\u00eb gjitha jan\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn serbe, me nj\u00eb p\u00ebrjashtim. Njer\u00ebzit u d\u00ebrgojn\u00eb p\u00ebrshendetje pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb familj\u00ebs, shok\u00ebve ose t\u00eb njohurve, q\u00eb jetonin n\u00eb pjes\u00eb tjera t\u00eb Jugosllavis\u00eb. Datojn\u00eb nga viti 1964 deri n\u00eb 1985.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mbrapa nj\u00eb kartoline nga Prizreni, datuar 3. 12, ndoshta viti 1966, Sanja nga Prizreni shkruan nj\u00eb list\u00eb t\u00eb maleve lokale: Zlatibor, Kopaonik, \u017dabljak, Brezovica dhe t\u00eb tjer\u00eb, duke ia adresuar kartolin\u00ebn Qendr\u00ebs Sava n\u00eb Beograd t\u00eb Ri, ku d\u00ebrgoheshin p\u00ebrgjigjjet p\u00ebr nj\u00eb shfaqje kuizi, Trik, q\u00eb shfaqej n\u00eb televizionin Tre\u0107i Kanal. Nga p\u00ebrgjigjja, mund t\u00eb supozojm\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb nj\u00eb pyetje e thjesht\u00eb. A po shpresonte ajo t\u00eb fitonte nj\u00eb \u00e7mim p\u00ebr p\u00ebrgjigjjen e sakt\u00eb?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00eb nj\u00eb kartolin\u00eb q\u00eb daton me 7.10.1974 d\u00ebrguar nga Prishtina, Mi\u010dko i shkuran shokut t\u00eb tij Milosav n\u00eb Boljevac, nj\u00eb qytet i vog\u00ebl n\u00eb pjes\u00ebn lindore t\u00eb Serbis\u00eb, p\u00ebr faktin q\u00eb sapo kishte qen\u00eb n\u00eb Fakultet dhe ka marrur vesh q\u00eb ligjeratat do t\u00eb fillonin nga 12-15 Tetor; ai k\u00ebrkon nga Milosav q\u00eb t\u2019i sjell\u00eb nj\u00eb or\u00eb, kur ai t\u00eb vij\u00eb n\u00eb Prishtin\u00eb. Mund t\u00eb supozojm\u00eb q\u00eb meqen\u00ebse Universiteti i Prishtin\u00ebs ishte mir\u00eb i themeluar n\u00eb vitin 1974, po t\u00ebrhiqte student\u00eb nga Serbia.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-12098 size-full\" src=\"http:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p2.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"570\" srcset=\"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p2.jpg 800w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p2-300x214.jpg 300w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p2-768x547.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ndoshta Sonja, q\u00eb shkruan me 17.2.1970, ishte nj\u00eb studente nga Prishtina, ajo informon Ratko (nj\u00eb i af\u00ebrm? Nj\u00eb i dashur?), n\u00eb adres\u00ebn e nj\u00eb poste ushtarake, q\u00eb ajo nuk e kaloi nj\u00eb provim, q\u00eb ai t\u00eb mos stresohej tani q\u00eb nuk kishte lajme nga ajo.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00eb vitin 1978, Branko falenderon Jelen\u00ebn dhe axhin e tij n\u00eb Rakovic\u00eb p\u00ebr urimet e tyre dhe parat\u00eb q\u00eb kan\u00eb d\u00ebrguar \u2013 A ishte edhe ai student? A i pranoi ai urimet edhe parat\u00eb p\u00ebr diplomimin e tij?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-12099 size-full\" src=\"http:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p3.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"557\" srcset=\"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p3.jpg 800w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p3-300x209.jpg 300w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p3-768x535.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00eb vitin 1973, Dragan i d\u00ebrgoi p\u00ebrshendetje familj\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb Zagreb, duke shtuar se ai sapo kishte arritur n\u00eb Prishtin\u00eb, q\u00eb duket shum\u00eb larg nga sht\u00ebpia, dhe Ante shkruan p\u00ebrsh\u00ebndetje t\u00eb thjeshta p\u00ebr vjehrr\u00ebn e tij dhe familjen e kunat\u00ebs s\u00eb tij, adresuar n\u00eb nj\u00eb qytet shum\u00eb t\u00eb vog\u00ebl af\u00ebr Derventas, n\u00eb Bosnje. \u00c7far\u00eb kan\u00eb ardhur ata t\u00eb b\u00ebjn\u00eb n\u00eb Prishtin\u00eb? A jan\u00eb edhe ata student\u00eb? Duke shkruar nga Gjilani n\u00eb vitin 1984, Milan i k\u00ebrkon vajz\u00ebs s\u00eb tij Lolit\u00ebs n\u00eb Shkup q\u00eb t\u2019i shkruaj, duke shtuar d\u00ebshir\u00ebn q\u00eb t\u00eb shihen s\u00eb shpejti. Gjithashtu nj\u00eb student? Apo nj\u00eb ushtar?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nj\u00eb mesazh pa dat\u00eb nga Lale, gjat\u00eb sh\u00ebrbimit t\u00eb tij ushtarak, i adresohet ndrikull\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb Beograd p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar falje q\u00eb nuk i p\u00ebrshendeti t\u00eb gjith\u00eb, dhe q\u00eb nuk mundi ta d\u00ebrgoj\u00eb adres\u00ebn e tij, t\u00eb cil\u00ebn ai nuk e di sepse nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb kazerm\u00eb. Kur u d\u00ebrguan rekrut\u00ebt serb n\u00eb Prishtin\u00eb? Kur ishte Lala atje?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Marija shkruan nj\u00eb sh\u00ebnim falenderues m\u00eb 28.11.1970 p\u00ebr nj\u00eb grua q\u00eb ne supozojm\u00eb t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb mikprit\u00ebsja e saj, Nasta Popovi\u0107, n\u00eb Vrnja\u010dka Banja, nj\u00eb ilixh\u00eb n\u00eb Rashka, Serbi; ajo i tregoj asaj sa mir\u00eb \u00ebsht\u00eb ndjer\u00eb pas q\u00ebndrimit aty, sidomos Vesna e vog\u00ebl, dhe p\u00ebrshendet\u00eb t\u00eb gjith\u00eb familj\u00ebn (apo jan\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt e ilixh\u00ebs?) duke i listuar t\u00eb gjith\u00eb me emra. Kjo kartolin\u00eb hap\u00eb nj\u00eb dritare tjet\u00ebr n\u00eb jet\u00ebn e qytetar\u00ebve socialist, q\u00eb mund t\u00eb kalonin koh\u00eb n\u00eb ilixhet e ndryshme shtet\u00ebrore p\u00ebr t\u00eb trajtuar s\u00ebmundje t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00eb enigmatike, nj\u00eb kartolin\u00eb p\u00ebrshendet\u00ebse t\u00eb pa n\u00ebnshkruar q\u00eb daton m\u00eb 24.11.1964, q\u00eb iu d\u00ebrgua Millovanit n\u00eb Beograd, njofton nj\u00eb kthim t\u00eb shpejt\u00eb pas dy dit\u00ebsh, n\u00ebp\u00ebrmjet rajonit kroat t\u00eb Kodrumit. Pse e merr at\u00eb rrug\u00eb t\u00eb gjat\u00eb p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb Bograd nga Prishtina? Mesazhi vazhdon, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kriptike: I kam marrur letrat e tua dhe kuptoj gjith\u00e7ka q\u00eb ti m\u00eb shkruan. N\u00eb vitin 1964 Kosova ishte ende n\u00ebn zotrim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb Ministrit t\u00eb Brendsh\u00ebm Aleksandar Rankovi\u0107, q\u00eb ndiqte \u00e7do armik t\u00eb dyshuar t\u00eb Jugosllavis\u00eb dhe konsideronte shqiptar\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb armiq. A e shpjegon kjo anonimitetin e k\u00ebtij mesazhi?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00eb mesin e shum\u00eb pak shqiptar\u00ebve n\u00eb mesin e korrespondent\u00ebve, nj\u00eb i d\u00ebrgon p\u00ebrsh\u00ebndetje telegrafike vllau t\u00eb tij Idrizit n\u00eb nj\u00eb hotel rinor n\u00eb Zagreb, duke pranuar marrjen e nj\u00eb letre nga ai, m\u00eb 17.11.1975. Ramiz Lluka i shkruan n\u00eb serbisht Paulit n\u00eb Zagreb, m\u00eb 2.2.1982, duke e falenderuar p\u00ebr p\u00ebrsh\u00ebndetjet e Vitit t\u00eb Ri, q\u00eb ka shprehur shqet\u00ebsim p\u00ebr s\u00ebmundjen e tij, dhe duke njoftuar se ai do t\u2019ia sjell\u00eb pantollonat atij personalisht. Kush ishte Pauli? Nj\u00eb i njohur? Nj\u00eb klient? Dikush q\u00eb punonte n\u00eb Prishtin\u00eb dhe q\u00eb ishte ndaluar n\u00eb Zagreb nga nj\u00eb gjendje e p\u00ebrkeq\u00ebsuar pas pushimeve? Ishte Ramizi rrobaqep\u00ebsi i tij?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-12100 size-full\" src=\"http:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p4.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"557\" srcset=\"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p4.jpg 800w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p4-300x209.jpg 300w, https:\/\/oralhistorykosovo.org\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/p4-768x535.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>Kartolinat si Produkte<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kartolinat e Kosov\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs n\u00eb koleksionin e <em>Kthehen tek D\u00ebrguesi<\/em> u prodhuan masivisht nga kompani t\u00eb m\u00ebdha Jugosllave, t\u00eb njohura n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, si Minerva n\u00eb Subotic\u00eb dhe Turistkomerc n\u00eb Zagreb, dhe n\u00eb nj\u00eb nivel shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl NIRO Eksport Press dhe Knjizneve Novine n\u00eb Beograd, Turisti\u010dka Stampa n\u00eb Beograd dhe Zagreb, Duvan n\u00eb Pristin\u00eb, dhe Na\u0161 Glas n\u00eb Smederevo. N\u00eb disa raste, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebpunim me nj\u00eb shtypshkronj\u00eb n\u00eb Itali, Ditta Bruni (ose Brunner) n\u00eb Como.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nuk ka befasi t\u00eb madhe k\u00ebtu, n\u00eb kontekstin e Jugosllavis\u00eb Socialiste, p\u00ebrve\u00e7 ndoshta mungesa e prodhimit vendor, megjithat\u00eb mostra e kartolinave \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfundim. P\u00ebr arsyen e njejt\u00eb, \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptohet fakti se mesazhi q\u00eb duket n\u00eb kartolina p\u00ebrpara, \u201cP\u00ebrsh\u00ebndetje nga Prizreni\u201d ose \u201cnga Prishtina\u201d, jan\u00eb m\u00eb shpesh n\u00eb gjuh\u00ebn serbe, qoft\u00eb n\u00eb alfabet cirilik apo latin. T\u00eb rralla jan\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqip gjithashtu; nj\u00eb her\u00eb, nga Prizreni, n\u00eb turqisht.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjurm\u00eb t\u00eb Jet\u00ebs s\u00eb t\u00eb Tjer\u00ebve Xhevati, shkruan nga Gjilani n\u00eb vitin 1972, d\u00ebrgon p\u00ebrshendetje t\u00eb ngrohta p\u00ebr shokun e&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":12097,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-12102","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-filmat-dhe-publikimet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12102"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12106,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12102\/revisions\/12106"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}