Zana Nixha

Prishtina | Date: Tetor, 2017 | Duration: 58 minuta

[…] Kështu, babi ka qenë ni kohë t’gjatë atje [Tiranë]  edhe dikur vendosëm që na duhet me qenë bashkë, nuk mundemi me jetu të ndamë. Plus mendonim që ndoshta perspektiva për mandej për studime, për kto, për ne osht’ shumë ma mirë me qenë atje se sa në Kosovë. Edhe nana mujke m’u inkuadru me punu n’profesion t’vetin atje, n’Kosovë nuk, nuk kishim mundësi. Kështuqë vendosëm t’gjithë me shku atje. […] Këtë herë vendosëm t’gjithë me shku edhe m’u inkuadru n’shkollë, secila, unë, motra, vllau n’kopësht e tjerë.

Unë kom shku me ni, s’po di si me thanë, me… ndoshta edhe ‘Postpesimistat’ m’kanë ndihmu, mos me shku me paragjykim, me qenë i hapun edhe me pranu me qenë pjesë e tyne. Domethanë, se shumica që shkonin atje e kishin nifar, ‘Ata kshtu, ata ndryshe, ata s’dijnë, ata flasin…’ Jo, edhe kom shku me ni shumë entuziazëm n’fakt. Sepse atje ish nji jetë pak ma ndryshe, atje shkojshe n’teatër (buzëqeshë) shumë ma shpesh, ose kish koncerte gati ton’ kohën. Edhe e di që mas shkollës gjithmonë me shokët e klasës, me shokët e klasës n’fakt meniherë  fillova me ndejtë.


Aurela Kadriu (Intervistuesja) Donjeta Berisha (Kamera)

Zana Nixha u lind në nëntor të vitit 1978 në Prishtinë. Ka përfunduar studimet në arkitekturë në Universitetin e Prishtinës dhe aktualisht punon si arkitekte.

 

Zana Nixha

Pjesa e Parë

Aurela Kadriu: Prezantoje vetën edhe domethonë emrin, mbiemrin, datën e lindjes edhe tregona pak për kujtimet e tua t’hershme t’fëminisë, për familjen tonde, prapavijën e familjes, çka t’kujtohet domethonë prej jetës shumë t’hershme. Cilat jonë kujtimet e tua t’para?

Zana Nixha: Okej. Unë… Zana Nixha, Osaj tash. Kom lindë n’nëntor t’1978-tës, n’Prishtinë. Jam fëmijë i dy arkitektëve, domethonë edhe nana edhe baba kanë qenë arkitektë. Çka muj me mbajtë n’mend prej fëminisë? Ndosha fëmininë e hershme ka qenë shumë… domethanë maj n’mend mjaft shumë sepse kemi, ka qenë dëshira e prindërve me shëtitë shumë, me pa shumë.

Ata ndoshta edhe arkitektë, kanë pasë shumë dëshirë edhe kom shumë kujtime ndoshta memorie fotografike shumë t’hershme prej vendeve t’ndyshme. Bile mbaj n’mend… ndoshta memorien ma t’hershme fotografike e kom dika n’Turqi, osht’ ai kali i Trojës, replika edhe unë i kom pasë vetëm tri vjet edhe diçka m’ka metë n’kujtim. Niherë mendojsha që vetëm prej fotografive po n’fotografi nuk jonë ato kujtimet fotografike që i kom unë, t’u hypë n’shkallë, t’u hy mrenda. Domthonë osht’ ni përjetim ndoshta që, ndoshta më i hershëm që e mbaj n’mend. Po, krejt kto m’duket që kanë ndiku mandej në… edhe une me pasë dëshirë me shëtitë me pa…

S’po di, gjithmonë… çka muj me thanë për fëmininë? Ka qenë e asaj kohë, shkollimi deri… njejtë domethonë, shoqnia n’afërsi. S’po di çka kisha mujtë me veçu ndoshta për fëmini. Kom jetu me gjyshat, edhe ata kanë pasë ndikim ndosha mjaft n’formim timin. Po besoj qe sidomos prindët domethonë me gjithë profesionin edhe gjithë dëshirat e tyne kanë ndiku ndoshta ma s’shumti te unë.

Aurela Kadriu: N’cilën lagje jeni rritë?

Zana Nixha: N’Dardani.

Aurela Kadriu: A e kujtoni, a e kujtoni jetën n’lagjen e juj n’qat’ domethonë kohë?

Zana Nixha: Po. Po, po ka qenë bash si t’gjithë qysh e përshkrujnë tash atë kohën. Tërë kohën jashtë, tërë kohën me lujtë, domethonë hop pas shkollës gjithmonë u dashtë me dalë jashtë, me gjithë ato lojna që i kemi lujtë deri vonë n’mramje. Domethonë detyra e t’gjitha ato po prapë ki dalë. Domethonë ka qenë qajo periudhë që ndoshta knaqësia e vetme ka qenë m’u taku me shokë, sidomos n’afërsi, n’lagje edhe… lojë tërë ditën.

Aurela Kadriu: A na flet pak për periudhën e shkollës fillore, qysh e mbanë n’mend shkollën fillore?

Zana Nixha: S’po di, shkollën fillore… Une si fëmijë kom qenë shumë e tërhekun, megjithatë gjithmonë kom pasë shumë shoqni. Nuk e di si, edhe sot nuk e di me e spjegu. Po, s’po di, kemi qenë një shoqni shumë e mirë deri diku n’klasë t’pestë ose t’gjashtë. Mandej kanë fillu ajo koha e ndamjës t’shkollës, përjashtimi i disa arsimtarëve që kanë qenë pak ma aktivista si përshembull Naxhije Buqinca,[1] që tani osht’ aktiviste e grave e tjerë. Edhe na domethonë, une e maj n’mend veten prej klasës t’pestë që na kemi dalë n’protestë (buzëqeshë) kemi kërku me na u, me na u kthy arsimtarët që i kemi pasë, që na kanë largu.

Ndamja e shkollës, ndamja fizike e shkollës domethonë ndamja me mure. Pjesës ku duhet me ndejtë shqiptarët edhe domethonë pjesën ku ki ecë ti nëpër korridore n’shkollë, kanë fillu me dalë muret t’cilat pjesë ti nuk mundesh me kalu. Po, nuk e di, ndoshta kjo na ka bo pak ma shumë me qenë edhe ma t’afërt njoni me tjetrin edhe ma m’u ndi… Me pasë dëshirë me qenë për njëri-tjetrin, me bo ma shumë. S’i kemi pasë këto problemet e sotshme, me e ngacmu njoni-tjetrin ose me… Ndoshta ka ndodhë, po jo tani si janë problemet e fmive, ndoshta, besoj që qajo periudhë, qajo situatë ka ndiku që na me qenë t’tillë.

Aurela Kadriu: A e mban n’mend kontaktin e parë me… e përmendët ndarjen fizike t’shkollës, kontaktin e parë me… kur ka ndodhë dhe qysh, qysh është, qysh e kujton ti?

Zana Nixha: Nuk e… s’po di, kemi qenë, disi e kemi kuptu çka po ndodhë. Nuk u dukë, si me thonë, befasi ose a din, me pa, “Uau” çka ka ndodhë. Disi jemi përgaditë, ndoshta ke pasë biseda n’shpi që diçka nuk osht’ n’rregull ose i ke ndëgju prindët, ose ke pase pritje t’tilla që ka me ndodhë diçka qashtu, që ka m’u nda. E maj n’men periudhën kur ni kohë dy-tre muj s’kemi pasë as msim, para krejt ksaj domethonë. Diku… msimi fillojke n’shtator na u dashtë klasën e pestë ose t’gjashtë me fillu n’nëntor apo dhjetor sepse s’e dishim a po na lajnë me hi n’shkollë. Domethonë kur ke shku e ki pa, faktikisht nuk ki mbetë shumë i befasum, e ki pritë.

N’anën tjetër ndonji herë t’ka ra me pa ndonji fëmijë që osht’ i nacionalitetit serb edhe ai t’ka folë ndoshta. Unë e mbaj n’mend dikon që m’folë shqip sepse kanë pasë vazhdu deri vonë me mësu shqip. Neve serbishtën mandena, na e fillumë ma herët e ata… U mundojshim na domethonë ata arsimtarët e gjuhës serbe jo pak u rebelojshim, pak nuk dojshim m’i ndëgju e tjerë. Po frika ekzistojke, domethonë në ni masë, nuk kemi guxu edhe qaq shumë bash çka (buzëqeshë) si jemi ndi m’u shprehë.

Aurela Kadriu: Para ksaj ndarjes qysh ka qenë kontakti juj me, me njerëzit e nacionalitetit serb? Qoftë kojshi, qoftë  fëmitë që keni lujtë n’lagje.

Zana Nixha: Unë jom ni fëmijë qe s’kom pasë shumë kontakt, n’lagje s’kemi pasë shumë për dallim prej krejt shoqnisë teme qe ndoshta e kanë folë gjuhën serbe se kanë pasë shoqni… Une shumë vonë, ma vonë mandje m’ka ra, gjuhën serbe përs hembull e kom mësu me, prej televizionit edhe prej gazetave, s’kom pasë kontakt. Po, nuk e di, nuk kom pasë noj paragjykim edhe noj mendim që, që nuk jonë, që jonë ndryshe ose, ose diçka sepse ndoshta n’familje gjithmonë osht’ diskutu që osht’ problemi krejt ma naltë jo tek njerëzt, mes njerëzve. Nuk e di…

Aurela Kadriu: Si e kanë transmetu prindët te ju krejt situatën? Ose ju te prindët mandej kur e keni pa ndarjen n’shkollë edhe…

Zana Nixha: T’them t’drejtën…

Aurela Kadriu: A e mban n’mend narracionin e tregimit t’prindëve, diskursin?

Zana Nixha: T’them t’drejtën nuk di edhe a e kemi përmend, a din se bash s’më kujtohet që e kom tregu si, “Wow, e kanë nda”. Ose diçka, se m’duket veç jonë, krejt kto kanë qenë pritje. Noshta kanë qenë ma shumë diskutimi përshembull që na i kanë përjashtu kujdestarën, që nuk po i kthejnë, që na dilshim n’protesta e prindët na kërkojshin ku jeni, çka po boni se domethonë ishim n’klasë t’pestë, ishim shumë t’vegjël kur bojshëm gjana t’tilla. Po asnihere nuk kanë qenë edhe ata me noj frikë t’madhe qe s’bon ose bon ose… “Ku jonë tjrët edhe ti”. Domethoë nuk ka pasë noj… Për ne, ne…

Tani çka po m’kujtohet osht’ si prindët arktiktektë që i kom pasë, i kom pa gjithmonë projektet e tyne si bohën edhe une mbaj n’mend që n’atë kohë kom bo projekte t’shkollës qysh kisha pasë qef unë me qenë. Ndoshta kom dëgju prej tyne po e kom marrë e kom vizatu si vizatohen planet edhe e di që i kom nda shkollat sipas andrrës që i kisha, me laboratorë e me tjera, e me tjera. Ndoshta ajo ka qenë nji manifestim që ndoshta diçka që s’kom e që kish qenë mirë me pasë. Po ato e pata mshefë aq mirë, mos me pa prindët se kisha frikë çka po m’thojnë, si, a e kom bo mirë a jo. S’kisha qef me m’pa… N’fakt kur e patën gjetë e di që kom marrë shumë lavdata, “Wow”, a din, “Qysh paske ditë me bo këtë projekt”. Po une mendoj që qajo mungesë ndoshta u manifestu n’qat mënyrë. Atë, domethonë, dëshprimin tim që nuk e kom ose me gjithë ato pengesa e kom shprehë n’qat mënyrë. Nuk e di…

Aurela Kadriu: Mandej… Shkolla e mesme, domethonë qaj tranzicioni…

Zana Nixha: Tani shkolla e mesme… Shumica nuk kanë qenë n’objekt shkollorë edhe gjenerata jeme domethonë edhe ’78-tës me gjithë tjerët e kemi zgedhë shkollën n’bazë t’faktit cili ka objekt. Edhe Xhevdet Doda ka qenë ajo që ka pasë akoma objektin e vet, edhe as s’e kemi mendu. Disa thojshin që ndoshta osht’ shkollë speciale, matematikore, “A je e sigurtë që don me shku?” Po, nuk e kishim t’randsishme edhe qaq veç me shku me ni shkollë, ku osht’ shkollë, t’paktën unë edhe shoqet e mija që ishim bashkë n’shkollë. Mandej ajo u kthy n’shkollë t’përgjithshme, edhe pse shkolla ka qenë edhe ma, n’gjendje edhe ma t’keqe se noshta shkolla fillore. Domthonë ka qenë ni objekt që s’i përngjante shkollës fare dhe tepër i vjetër. Po prap ishim t’lumtur që ishim në nji objekt shkollor. U ndike nifar fryme pak që je n’klasë.

Aurela Kadriu: E aty qysh e mban n’mend, po mendoj mënyrën e ligjërimit t’profesorëve a ka pasë… Çfarë ngjyrimesh ka pasë n’ligjerimet e profesorëve n’shkollë t’mesme?

Zana Nixha: Ka pasë shumë të ngarkumë me politikë, maj n’mend… Shumë, po mendoj ka pasë disa që kanë qenë shumë t’ngarkumë. Bile jemi tallë gjithmonë se disa profesorë na kanë qujtë, kur dojshin, kur bojshim diçka keq ose noj diçka, ton kohën na kanë lidhë jo UDB-a, jo serbët, jo… Edhe ton’ kohën e kanë lidhë me diçka politike edhe na gjithë kemi qeshë edhe e kemi marrë si tallje, se na jemi t’UDB-së, na jemi kshtu, na bojmë sende t’kqija. Po ka pase tepër që kanë qenë t’ngarkumë. Edhe maj n’mend edhe ma vonë mandej n’kulm t’shkollës diku ka viti i katërt e patën shkru UÇK, shkolla e patë ngjyrosë n’kulm. Që edhe ajo, edhe pse na ishim asi… M’u pat dukë pak e panevojshme se jemi megjithatë shkollë, s’kemi nevojë me mbajtë anë, këndej ose andej n’kohën, kjo ndoshta ma vonë, n’kohën kur veç u nda mandej kjo Lëvizja Paqësore me Lëvizje t’Armatosur. Po ka pasë ndikim, mjaft kanë qenë t’ngarkumë, ka pasë profesora t’ngarkumë…

Aurela Kadriu: A e mbani n’mend qysh ka ndodhë inkuadrimi yt te “Postpesimistat”?

Zana Nixha: N’fakt edhe ma herët pata fillu me shku nëpër… Për shembull e mbaj n’mend që ka pasë ndikim shumë t’madh, ndoshta po filloj prej aty, një takim që e bojshim bisedë me Ilir Rodiqi oragnizojke, oranizojke n’kishë, nji herë n’javë… Kjo ka qenë n’klasë t’tetë edhe bojshim biseda për tema t’ndryshme. M’duket se ka qenë ajo dëshira me marrë pjesë, me bo diçka jashtë shkollës, diçka ma interesante, ma tërheqëse për atë kohë. Krejt kjo nga mungesa që ndosha e ndjejshe që nuk ki shumë çka me bo atë kohë.

Mandej n’shkollë, m’duket që kom qenë n’vit t’parë, 15 vjet ose nuk e di, e di që dikush, domethonë njeni-tjetrin, “Osht’ nji oragnizim, osht’ i t’rive”. M’duket që ndoshta joshja ka qenë ajo që dalin jashtë, mbajnë seminare nëpër vende t’ndyshme, organizatë e t’rive edhe “A po vjen me marrë pjesë n’mledhje, n’takim me pa çka po ndodhë?” Edhe qashtu, domethonë bashkë me nja dy shoqe qe i kom pasë t’klasës, kemi shku edhe kemi marrë pjesë n’takimin e parë.

Aurela Kadriu: Edhe qysh e kujtoni mandej peridhën te “Postpesimistat”? Ndoshta qato kujtimet e para prej kur keni shku n’ditën e parë prej kur keni shku, ku jonë majtë mledhjet e…

Zana Nixha: Mledhjet jonë mbajtë nëpër shtëpi…

Aurela Kadriu: Çka osht’ folë nëpër qato mledhje?

Zana Nixha: Nëpër shtëpia, krye… M’duket Petriti ka qenë ai i pari, Petrit Selimi,[2] i pari që na patë informu n’fakt se çka jonë planet, çka ka me ndodhë, çka osht’ qëllimi edhe krejt ashtu e mbaj n’mend. Domethonë kemi qenë nji grup që m’duket ata që kemi qenë aty kemi mbetë. Fillimisht organizojke nji takim n’Austri, normalisht që nuk mujshim me marrë pjesë t’gjithë po domethonë kjo ka qenë për atë, m’u përgjaditë. E mandej kanë lindë idetë tjera.

Po pak a shumë krejt ishim ftyra që njiheshim mes veti, ishim shumica prej Xhevdet Dodës. S’po m’kujtohet kush ka qenë dikush jashtë n’atë kohë, edhe pse nuk ishim n’klasë edhe pse nuk isha shoqe që rri dit’ e nat’ me ta, megjithatë ishin aty. Domethonë t’ri t’njejtës shkollë edhe fillumë, e lam takimin javën tjetër për këtë, javën tjetër për atë edhe kshtu filloi. Ndoshta me t’tregu për përjetimin, nuk e di, për mu ishte interesant me pa çka, çka me ndodhë. Po ish edhe ajo shtytja që kisha dëshirë me u marrë më diçka pak ma interesant jashtë shkollës normalisht, diçka që m’tërhekë, që mundet me qenë argëtuse. Po pse jo edhe me mësu diçka.

Aurela Kadriu: Cilat kanë qenë aktivitetet kryesore me t’cilat… T’cilat i keni oragnizu n’kuadër të “Postpesimistave”?

Zana Nixha: Mandej domethonë kur u themelu edhe zyrja, morrëm domethonë donacion, si donacion, si financim prej Qeverisë Norvegjeze, atëherë veç fillumë me planifiku shumë ma detajisht. Përveç zyrës, organizimit, ka pasë edhe strukturë, osht’ dashtë me e themelu organizatën. Bile maj n’mend n’qat kohë une kom mësu çka o’ statuti, çka osht’ (qeshë) organizimi. Gazeta ka qenë nji prej idejave, gazeta që me e publiku nji gazetë me probleme t’rive. Sepse mendojshim që s’ka diçka që na adresohet bash gjeneratës tonë.

Po mandej edhe shumë projekte tjera. Varësisht ka mujtë kushdo me ardhë me ni projekt, edhe me kërku financim prej nesh. Na e kemi shqyrtu, po osht’ për ksi, edhe kryesisht merrshim kulturë ose… Por edhe për argëtim, domethanë krejt ajo qe na mungojke n’ate kohë, jemi mundu me e bo nëpërmes të “Postpesimistave”.

Aurela Kadriu: Çfare ka qenë natyra e shkrimeve që i bojshit n’këtë gazetën?

Zana Nixha: (Buzëqeshë) Shkrimet, ajo ka qenë, n’fillim ka qenë sfidë se nuk dishim. Secili, dikush bojke naj përkthim prej naj artikulli tjetër ose diksuh shkrujke. Po ka pasë edhe t’tillë edhe që kanë shkru përshembull, jonë ngjarje t’vërteta edhe ishim pak t’papërvojë n’këtë aspekt. Mandej kur u angazhumë, u bëmë si pjesë e Kohës, Koha Javore ka qenë n’atë kohë, si pjesë e saj mandej u angazhunë mjaft edhe ata t’Kohës me na ndihmu n’këtë aspekt. Edhe e mbaj n’mend shumë mirë, ka qenë Dukagjin Gorani, m’duket Batoni Haxhiu e… Ata e kanë pasë si detyrim, ndoshta edhe dëshirë me ardhë me na tregu se si duhet me u ba gazeta.

Prej tyne nashta kemi mësu që, me pa atë fokusin, me pasë ni temë t’caktume, m’u sillë secili artikull rreth temës, me qenë shumë t’vërtetë n’çdo gjë që shkrujmë deri te ballina, duhet me u lidhë. Domethonë kish që u merrshin me thymje t’gazetës, me artikuj por kish edhe që u merrshin me marketing se megjithatë ni financim u duhke m’u bo për, për, për atë gazetë. Edhe na nuk dojshim prej fondit, jemi mundu me kursy mjaft fondin për gjëra tjera kshtu që kemi lypë, kërku prej don… Sponzorëve reklama e kto. Domethonë ka pasë edhe disa të ndamë që kanë punu me gjetë sponzor.

Por edhe ajo mandej u bo, domethonë me gjetë sponzorë të, diçka që lidhet me t’ritë. Domethonë nëse osht’ naj butik i teshave t’rinjëve ose diçka, domethonë krejt atë msim qysh duhet me qenë gazeta ndoshta e kemi marrë prej, fillimisht prej gazetarëve t’Kohës.

Aurela Kadriu: Mandej qët’, a e mban n’mend… qysh i kujton qato aktivitet tjera  që po thu, kulturore? Çka kanë qenë kto aktivitete, qysh i keni organizu edhe ku i keni organizu?

Zana Nixha: Ka pasë përshembull kërkesë për ekspozitë personale por kushti ka qenë, ai që ekspozon, artisti me qenë i ri. Ose ka pasë kërkesë për oragnizime t’ndejave prej tjetër kujt na i kemi financu, po gjithmonë ka qenë me naj temë, ose me, me, me diçka. Kto i mbaj n’mend, nuk e di çka ka mujtë me pasë tjetër, krejt n’këtë aspekt, domethonë kryesisht kulturë diçka. Ose koncert me naj bend ose kjo nuk ka pa… Kto kanë qenë ato që jemi mudu me i bo, u dashtë me u organizu edhe për takimet e rradhës se gjithmonë jonë majtë, m’duket çdo vjet.

Jonë majtë takimet, kontaktet me kta… Ni kohë une jom dashtë me qenë, për shembull m’patën zgjedhë udhëheqëse të zyrës, e mbaj n’mend. U dashtë me raportu  për çfarëdo aktiviteti që kemi bo, për fondet ku po i shpenzojmë edhe si po i shpenzojmë. Jemi dashtë me u kujdesë që n’15 vjet që me shpenzu fondin gjatë vitit mos me na mbetë, për fund, për vitin e ardhshëm. Domethonë ka qenë nji angazhim për, tani kur e mendoj për 15 vjeçar mjaft i madh. Mandej ka qenë edhe dilemë se cilin projekt, ti e ke marrë faktikisht nifar roli me vlerësu financimin sa… Por atë e kemi bo bashkarisht, gjithmonë, nuk ka qenë dikush.

I kemi marrë projektin e kemi pa qe ndoshta kjo e mirë, e keqe, po sa mujmë me kontribu. Kshtu e maj n’mend, po çka maj n’mend mas shumti ndoshta osht’ që çdo ditë kemi shku aty. Ajo ka qenë si me dalë tash, me shku n’zyre të “Postpesimistave” edhe me ndejtë bashkë. E kemi pasë një vend ku jemi ndi mirë, si n’shpi, mas shkollës “Postpesimistat”.


[1] Naxhije Buçinca është intervistuar nga Iniciativa për Histori Gojore në qershor të vitit 2013, gjeni intervistën me të në këtë vegëzë: http://oralhistorykosovo.org/sq/naxhije-bucinca/

[2] Petrit Selimi është intervistuar nga Iniciativa për Histori Gojore në prill të vitit 2017, gjeni intervistën me të në këtë vegëzë:  http://oralhistorykosovo.org/petrit-selimi/

Pjesa e Dytë

Aurela Kadriu: A na tregon qysh ka qenë struktura e njerëzve që kanë qenë postpesimista, edhe cilat kanë qenë kriteret me t’cilat njerëzt kanë mujtë me u bo pjesë?

Zana Nixha: Nuk e di që ka pasë kriter, shumica, na ishim t’interesumë, plotë, kushdo që osht’ i interesum me punu, me kontribu n’cilindo aspekt, me ide, me ide t’reja, me, me, sidomos me gazetë. Se me gazetë ka pasë nevojë, domethonë kërkesë ma t’madhe, domethonë kushdo që ka dashtë me u angazhu n’këtë drejtim. Edhe di me ni moment kur i mbajshim mledhjet, m’duket që javore edhe unë e udhëheqsha mledhjen, ka pasë shumë t’pranishëm edhe ka qenë edhe kordinatorja e zyrës, Violeta, e cila pat ardhë, pat thonë, “Zana, osht’ pak rrezik me qenë kaq shumë brenda në zyre”. Se domethonë atëherë ka qenë e dyshimtë secila mbledhi, secili tubim aq i madh i njerëzve.

Edhe e di që kom dalë para ni detyre shumë t’ëvshtirë, me ju thonë, “Duhet me dalë”. E di që ka qenë dëshpërim po nuk, nuk guxojshim me bo kaq shumë tollovi mrenda edhe me diskutu. Ish pak si, domethonë, ka mujtë me qenë e rrezikshme me ardhë pse, qysh, tek. Domethonë u munojshim me evitu kto raste. Ndoshta ka pasë dikush që u ndi keq, ose i përjashtum n’ato momente, por individualisht kur kanë dashtë me ardhë m’u anagazhu nuk besoj që kemi pasë noj kriter t’caktum.

Mandej jonë zgjedhë për takime, domethonë për takime kush ka me shku, nëse jonë zgedhë ta zamë gjashtë vet’ me shku në serminar në Norvegji atëhere ka qenë ajo përzgjedhja pak më e vshtirë. Besom se mbaj n’mend as pse dikush po, dikush jo, po kryesisht secilit i ka ra. Domethonë nëse këtë vit s’ka mujtë, ata që s’kanë qenë këtë vit, kanë shku vitin e ardhshëm e kshtu me rradhë. Unë kom qenë për vete dy herë n’Norvegji m’ka ra me shku n’takime që kanë qenë pak ma vonë, jo n’qat vitin e parë kur jom inkuadru. E kshtu, m’duket që s’ka mbetë askush pa …

Aurela Kadriu: Ku i keni pasë zyret?

Zana Nixha: Zyrja ka qenë Strip Depo tani kafiteria, bash ajo banesë. Banesa ka qenë e Petritit, e patëm marrë atë banesë pak edhe… Gjejshëm pak forma gjithmonë t’arsyetimit domethonë, osht’ e Petritit banesa, nëse ka me pasë problem, gjithmonë pritshim noj polic ose diçka ka me na pytë, “Pse, çka po boni ktu?” ose diçka. Edhe pse mandej e patëm, ka qenë e regjistrume, e di që regjistrimi  u dashtë m’u bo n’Beograd atëhere i zyrës edhe, por edhe me anëtarë serb. Domethonë “Postpesimista”, t’gjitha fondet e kto që i kemi marrë ka qenë jo vetëm si oragnizatë e fëmive shqiptarë po bashkarisht, shqiptarë dhe serb. Edhe pse ata i njishim po ata nuk guxonin me ardhë asnjiherë n’zyre të “Postpesimistave”.

Na e di që patëm marrë si me thonë “bekimin”, e di qe patëm pytë edhe kastën politike t’asaj kohe nëse, çka mendojnë që na po e hapim një organizatë bashkë me fëmi serb edhe e di që deri dikush, e mbaj n’mend n’zyre dikush pat’ ardhë pat’ thonë, dej edhe me Ibrahim Rugovën kanë bisedu për këtë punë. Edhe ai osht’ shumë për, “Po, shumë mirë që po e boni këtë aktivitet, duhet me vazhdu me kto”. Edhe disi jemi ndi rahat, sidomos këtë anën tonë. Por anëtarët serbë kanë pasë, s’kanë guxu faktikisht me ardhë prej njerëzve tyne.

Aurela Kadriu: Qat’, thatë që osht’ regjistru n’Beograd, a din qysh ka ndodhë procesi, a ke qenë aty?

Zana Nixha: Po, se n’qat’ kohë dojsha m’u zgjedhë si udhëheqse, ajo u dashtë m’u shkru statuti, u dashtë m’u dërgu. Nuk e di, une nuk jom marrë…

Aurela Kadriu: Çka me bo

Zana Nixha: M’u dërgu statusi në Qendrën e Regjistrimeve të Organizatave ose çka po di…

Aurela Kadriu: N’Beograd?

Zana Nixha: M’duket se ka qenë n’Beograd, sa e mbaj n’mend une ka qenë n’Beograd që u dufke m’u, m’u shqyrtu edhe nuk besoj qe kemi pasë problem, nuk kemi pasë problem për, për regjistrim.

Aurela Kadriu: A na tregon pak për përvojën n’qytet, qato aktivitet që i keni organizu, që thatë kulturore, a jonë bo nëpër hapësira, me siguri alternative osht… A na tregon përvojën me qytet në tansi? Ju keni jetu n’Dardani, keni shku n’Xhevdet Dodë, prej Xhevdet Dodës keni shku n’zyre n’Strip Depo, mandej aktivitetet i keni oragnizu diku tjetër, veç n’qoftëse mundesh…

Zana Nixha: Kryesisht kanë qenë si t’gjitha jo vetëm aktivitetet tona po si t’gjitha. Çdo ekspozitë që që u mbajtë, u mbajtë me naj lokal n’atë kohë edhe ashtu kemi vazhdu ose kanë qenë disa kafiteri për çfarëdo ndeje. M’duket që ka qenë ni diskotekë, ni hapësinë e madhe që na e kemi shfrytëzu, te pallati i rinisë. S’po m’kujtohen çfarë vende tjera, kto kanë qenë. A din, domethonë nuk ka pasë naj hapësirë tjetër. T’gjithë e kemi ditë që çdo organizim ka m’u bo nëpër kto vende t’vogla, të adaptume për ni aktivitet t’caktumë, domethone s’ki pasë asnji vend diku ku ki mujtë me shfrytëzu që osht’ i përfillt për ekspozita ose për kto.

Aurela Kadriu: Qysh e bojshi distribuimin e gazetës?

Zana Nixha: Gazeta mandej ka fillu me “Kohën Javore”, u ble me Kohën, bashkë me “Kohën”. Nuk m’kujtohet nëse e kemi pasë najhere vet, m’duket që prej fillimit ka qenë me, me “Kohën”. Pat’ bo nifar emri, t’ritë t’paktën e dishin, u duke interesant. Mandej nëse nuk e kemi angazhu n’gazetë, n’ballinë ka pasë lloj-lloj njerëz t’ri prej t’gjithë, prej… Edhe Prishtina ka qenë e vogël n’atë kohë, shumica jemi njoftë njëri me tjetrin, a din, nuk ka ndodhë me gjetë, me rekrutu, me marrë dikond prej që s’e ki njoftë. Krejt nëse s’ki ndejtë me ta e ki ditë kush jonë. Domethonë kemi qenë nifar, kushdo që ka dalë n’gazetë m’duket që t’gjithë e kanë njoftë kush osht’ ose pse ose…

Po ka qenë interesant edhe argëtuse sepse t’gjithe ato idea, me siguri i keni pa disa ballina e kto edhe noshta mas shumti argëtuse ka qenë sa do që ka qenë punë. Po…

Aurela Kadriu: Qysh u përceptu kjo prej, pjesmarrja e juj domethonë aktiviteti juj tek “Postpesimistat”, qysh o’ përceptu prej, prej rrethit, prej familjarëve, prej, n’qat’ kohë që nuk ka qenë koxha e lehtë me lëvizë nëpër qytet?

Zana Nixha: N’fakt ata kanë qenë shumë t’gzumë që jemi anagazhu diçka ma t’vleshme se sa vetëm me ndejtë kot mas shkollës. E mendojsha ndoshta edhe ata jonë njoftë krejt mes veti, e kanë ditë me kon po rri prindët. Domethonë jonë ndi t’sigurtë që je n’shoqni t’mirë edhe… Po mendoj krejt kanë qenë shumë pozitiv edhe shumë, bile e di që ka pasë shoqe që s’kanë qenë t’inkuadrume edhe prindët ju thojshin, “E pse ti jo?” A din? “Pse nuk po inkuadrohesh edhe ti?” M’duket që t’gjithë kanë qenë shumë t’knaqun me qenë pjesë e ksaj.

Ni moment e kom pasë ni… prej prindëve, prej babës konkeretisht, n’momentin kur m’kanë zgjedhë si drejtoreshë a çka po di une, e di qe ai m’ka mbajtë ligjeratë shumë t’gjatë diqysh… Se i’u pat dukë çudi që ndoshta mu po m’pëlqen me pasë ni pozitë udhëheqëse edhe e di që ma ka majtë ni ligjëratë shumë t’gjatë qe nuk osht’ me rëndësi karriga (qeshë) prej asaj kohe, me randësi osht’ profesioni, me randësi çka po bon. Po mu m’u pat dukë shumë banale se mu veç dikush ka ardhë, “Ou, Zanë a po pranon ti?” Edhe une, “Po”. A din, nuk ka qenë ajo diçka që e kom marrë shumë me…

Po e di që qaty ka qenë ai hezitimi i parë, edhe e di që o’ dashtë me ardhë me bisedu me koordinatoren e zyrës edhe me pa pse, çka kom me bo, çka jonë detyrat e mija. Nifar ku po hy, n’çfarë, n’çfarë… Po pasaj u pa që nuk osht’ kurgjo diçka, po menoj rëndësi shumë t’madhe edhe kaq. Po kta e mbaj n’mend si detaj, bile ia pata kthy ma vonë. Kur ai pat marrë ni pozitë (qeshë) ktu diçka i pata thonë, “Hë, edhe ti për karriga si unë”. Po gjithmonë e kom pasë atë, domethonë atë që ndoshta duhet m’u marrë me profesion edhe me të e jo me, kto tjerat s’janë t’randësishme edhe s’jonë t’vleshme.

Aurela Kadriu: A na tregon sinkronizimin ose koordinimin e aktivitet me grupet tjera të Postpesimistëve që kanë qenë në Koraci, Bosnje e Serbi?

Zana Nixha: Na gjithë… Me grupe tjera, aha që kanë qenë “Postpesimistat” atje po mendon?

Aurela Kadriu: Po.

Zana Nixha: Na kryesisht vetëm jemi taku nëpër kto takime jashtë. Nuk di që kemi komuniku shumë. Ndoshta individualisht njëri me tjetrin, domethonë kemi mbajtë noj, noj takim. Po na kemi qenë shume ma aktiv n’çfarëdo projekti që kemi bo ktu. Ndoshta ka qenë qajo vërejtja që na duhet me qenë bashkë me fmitë serbë ktu e s’kemi komuniku po disi… As njëhere s’ka qenë na arsyeja pse na nuk po e bojmë.

Atje kemi kalu, ku jemi taku kemi kalu shumë mirë njëri me tjerin. Po ka qenë shumë e organizume mirë. Kemi pasë takime t’mëngjesit me psikologë gjithmonë ku disi kemi diskutu bash si ndihemi n’vendet tona po edhe e kemi dëgju tjetrin si ndihet. Edhe e kemi pa që ka shumë t’përbashkëta, ma shumë se sa dallime. Kanë qenë mandej edhe takimet e masditës ku zakonisht mandej jonë, gjithmonë ka mrri deri te politika dikund kur kemi diskutu për zyret, për komunikimin. Koordinatorët ndërkombëtarë gjithmonë kanë  insistu na m’u bo bashkë. Gjithmonë na e kemi tregu pse osht’ vshtirë me qenë bashkë n’situatë t’tillë, sa osht’ e rrezikshme. Edhe ka rezultu ndonji herë edhe me akuza edhe me… Po vetëm gjatë takimit, si ka kalu ajo mandej ki vazhdu prap me me t’njejtën pa kurfar inati ose… Kaq sa e mbaj n’mend unë t’paktën.

S’po di, na ndoshta jemi ndi ndonjiherë pak ma t’veçumë për shkak t’gjuhës. Ata ndonjiherë mblidheshin, kishin kangët e përbashkëta i dinin t’gjitha, njena me kitare a diçka. E na pak ishim si, se s’i dishim (qeshë) se na i kishim tonat. Edhe ktu e kemi pasë ni kritikë për shembull gjatë qendrimit n’Norvegji që e kemi pasë seminarit që, “Pse ju shqiptarët rrini pak ma t’veçumë?” Nuk ka qenë noj arsye, ka qenë vetëm ajo aryeja që kishim qef me ndejtë bashkë ose me këndu shqip. Mandej ja patëm nisë, “Okej, a po doni? Hajde po kendojmë edhe shqip, ndëgjoni edhe këtë pjesën tjetër”. Po ata kishin shumë ma t’përbashkëta n’këtë aspekt. A din, ndoshta gjuha edhe…

Aurela Kadriu: Në sa takime t’ka ra me marrë pjesë?

Zana Nixha: Po kjo kryesroja ka qenë ni, në Norvegji, mandej patëm shku edhe në ni takim tjetër vetëm dy prej ktu. Ka qenë ma shumë për fëmijë refugjatë, po se mandej u bonën edhe “Postpesimistat” refugjatë n’Norvegji që kanë qenë. Domthonë ka pasë shqiparë e boshnjak po kanë shku edhe disa prej secilit vend. Ka qenë takim ma shumë për ata e na ishim si me ju tregu se si bëhet… Mandej kom shku edhe n’takime tjera kudo që kemi gjetë. Ka pasë takime n’Suboticë, n’Novi Sad, ktu pak ma n’rajon. Nuk m’kujtohet diku tjetër, m’duket që qito jonë.

Aurela Kadriu: A t’kujtohet udhëtimi deri, po flasim deri n’Norvegji që o’ ma larg?

Zana Nixha: Po, shumë mirë maj n’mend. U dashtë me, m’duket që dikund n’Cyrih, u takojshim t’gjithë bashkë, deri atje shkojshim ndamas. M’duket që na shkojshim n’Beograd me autobus, po. Kemi shku me autobus, ka qenë autobusi n’pesë n’mëngjes, n’Beograd grupi jonë mandej u takoke me ata serb m’duket. Mandej u takojshim n’Cyrih të gjithë edhe vazhdojshim në, patëm vazhdu në Norvegji. Dy herë që kom qenë, kshtu ka qenë m’duket.

Nuk e di, edhe n’Beograd e kemi pa që ndoshta prej ktu u duke “Wow, ku po shkon”. Po atje as nuk e dinin as çfarë gjuhe po flet, as kush je as, po mendoj nuk e ndishe vetën diçka keq që ke shku atje. Ka qenë ni kangë, kur dojshim me gjetë ni kangë t’përbashkët që e dijmë t’gjithë, n’airoport bile e di që e bojshim atë grupin. E di që e patëm zgjedhë atë kangën e Branko, ka qenë një emision i fëmive, t’cilin na e kemi shiku shumë t’shtuneve e t’diellën… E ka qenë ni kangë hyrëse e asaj e hajde, qe kta pe dijmë edhe p’e këndojmë bashkë. Po kemi ndejtë, jemi knaqë bashkë prap se prap me gjithë çka ka ndodhë n’mes nesh.

Aurela Kadriu: Çka jonë konë prindët t’u punu gjatë t’90-tave, m’fal që po kthehna…

Zana Nixha: Po. Prindët i patën përjashtu prej punës, ata dytë kanë qenë preofësorë n’fakultet t’arkitekturës, jonë përjashtu. Mandej jonë munu me gjetë, e maj n’mend n’fillim patëm hapë edhe dyqan bile të pjesëve t’makinës mos gabofsha. Mbaj n’mend babin që shkojke n’Greqi me gjithë tjerë që kishin dyqane për kta, me i ble pjesët për m’i shitë ktu. E pse e mbaj n’mend osht’ se gjithmonë ku ka shku na ka sjellë edhe ka ni lodër prej Greqisë edhe na pat’ bo atë koleksionin e barbive, dhomën e ditës, dhomën e fjetjës (qeshë) e t’gjitha. Ato e mbaj n’mend, domethonë unë nuk e kom pasë ndonji përjetim që, “Wow, tani osht’ keq”. M’u pat’ dukë, thjeshtë u dukë normale sepse t’gjithë kalonin nëpër, nëpër këtë  periudhë. T’gjithë e kishim problemin e njejtë edhe nuk u ndishe ti ma keq ose ma…

E di qysh përshembull ka pasë kohë kur kanë thonë, “S’muj, me shku n’pushim”. Ka pasë vit, n’qato vite, “S’muj me shku n’pushim”. Ka qenë shume normale, shumica s’kanë shku n’pushim. Domethonë nuk je ndi që po ki ma pak, ose po je ma keq ose diçka sepse t’gjithë kemi qenë njejtë. Qeshtu e maj n’mend këtë pjesë. Mandej babi ka shku ka punu n’Shqipëri nji kohë t’gjatë, në Tiranë, si arkitekt mandej ju pata bashkëkangjitë edhe unë në vitin e fundit, une me gjithë familjen. Edhe atje kom jetu ni vjet n’Tiranë.

Aurela Kadriu: N’cilin vit?

Zana Nixha: ’96. N’vitin ’96 unë kom shku n’shkollë t’mesme, vitin e katërt n’Sami Frashër në Tiranë.

Aurela Kadriu: A na tregon pak për qat’ periudhë?

Zana Nixha: Po…

Aurela Kadriu: Qysh ka ndodhë që keni shku ma s’pari edhe periudhën atje?

Zana Nixha: Tani mu s’më ka ra shumë gjatë n’shkollë sepse… Kshtu, babi ka qenë ni kohë t’gjatë atje edhe dikur vendosëm që na duhet me qenë bashkë, nuk mundemi me jetu të ndamë. Plus mendonim që ndoshta perspektiva për mandej për studime, për kto, për ne osht’ shumë ma mirë me qenë atje se sa në Kosovë. Edhe nana mujke m’u inkuadru me punu n’profesion t’vetin atje, n’Kosovë nuk, nuk kishim mundësi. Kështuqë vendosëm t’gjithë me shku atje. Sado që deri at’herë kemi shku nëpër festa, nëpër kto për shkak që ka qenë ai atje. Por këtë herë vendosëm t’gjithë me shku edhe m’u inkuadru n’shkollë, secila, unë, motra, vllau n’kopësht e tjerë.

Unë kom shku me ni, s’po di si me thanë, me, ndoshta edhe “Postpesimistat” m’kanë ndihmu, mos me shku me paragjykim, me qenë i hapun edhe me pranu me qenë pjesë e tyne. Domethanë, se shumica që shkonin atje e kishin nifar, “Ata kshtu, ata ndryshe, ata s’dijnë, ata flasin…” Jo, edhe kom shku me ni shumë entuziazëm n’fakt. Sepse atje ish nji jetë pak ma ndryshe, atje shkojshe n’teatër (buzëqeshë) shumë ma shpesh, ose kish koncerte gati ton’ kohën. Edhe e di që mas shkollës gjithmonë me shokët e klasës, me shokët e klasës n’fakt meniherë  fillova me ndejtë edhe e di që kanë ardhë m’kanë thanë, “Zanë, ti ndryshe prej Kosovarëve”. Unë thom, “Pse?” “Po pse ti nuk na tregon sa ma mirë, sa ma shumë dini ju se sa na”. E kishin edhe ata ni ndjenjë të inferioritetit noshta, se na kemi qenë gjithmonë ma t’hapur ndaj perëndimit e kto.

Jo, mu n’fakt m’u ka dukë shume interesant edhe fakti që ta zamë shokët e klasës nuk t’pysnin, “A je t’u lexu naj libër?” Por t’pysnin, “Cilin libër je t’u e lexu?” Edhe githë e kom cekë kto, se atje t’gjithë lexonin shumë, t’gjithë kishin njohuri t’përgjithshmë shumë ma, bajagi ma t’gjanë se sa shumica e nxansëve ose t’rive ktu. Kshtu që kom kriju një shoqni shumë shpejtë edhe kemi shku nëpër ekskurzione bashkë edhe akoma i kom shokët që i kom pasë atje, edhe pse për një përiudhë shumë t’shkurtë. Se ’97-tën fillunë trazirat atje pastaj edhe u desht’ prap m’u bajtë n’Kosovë. Po m’ka mbetë për ato gjatë, sa mujë, katër-pesë mujë, mu m’ka mbetë shoqnia deri sot. Me, jemi dashtë n’fakt me marrë msim shtesë për me i zanë. Atje i kanë pasë dy matematika, kom pasë, gjithmonë kemi pasë msim shtesë.

Muj me veçu ni moment kur përshembull profesoresha e matematikës nuk dojke me m’pytë fare. Atje pyteshim gati çdo orë me rend, i kishim ka dhjetë, pesembëdhjetë nota në gjysemvjetor, dhe vetëm mu m’kalojke. Profesori i cili unë kom ushtru matematikë e di që thotë, “Pse s’po t’pytë?” “Nuk e di”. Edhe pat’, pat’ shku pat’ folë me ata edhe i pat’ thonë, “Pyte, s’ka dert”. Tha, “Po kom frikë, se noshta s’din”. E kish, ish ni paragjykim që, e tha, “E qes keq, mendej s’kom çka i boj”. Thotë, “Jo, jo pyte”. Edhe kur m’pytë une i disha se kisha mësu bajagi, ma shumë se krejt edhe mandej e di që ajo pata t’gjithëve thotë, “Duhna me t’kërku falje, se kjo ka qenë një paragjykim që ju t’Kosovës kur vini nuk dini. E m’vjen keq”. Edhe e di që edhe pse ka qenë ashtu e rreptë, t’gjithë ju kemi pasë frikë e di që aty pat’, pat’ kërku falje për paragjykimin e ka për nxansat kosovarë (qeshë) t’asaj kohe.

Kshtu që kom kalu mirë, sidomos kujdestarja e gjuhës shqipe, ajo mu, edhe Garentina ka qenë në t’njejtën kohë n’Shqipni, gjithmonë na ka afru, na ka marrë nëpër krejt takimet, gjithë na ka zgjedhë n’mesin e nxansëve. Nëpër takime me shkrimtarë t’mdhej, ka qenë Ismail Kadare ose Azem Shkreli. Azem Shkreli n’fakt pat’ organizu edhe Garentina. Domethonë gjithmonë kemi qenë na të përkëdhelurat që, sepse ka pasë dëshirë me na, me na afru edhe me qenë pjesë e tyne. Une kom përvojë shumë, shumë pozitive, shumë t’mirë n’Shipni.

Aurela Kadriu: Ke qenë aktive në “Postpesimista” kur ke shku…

Zana Nixha: Jo. Jo….

Aurela Kadriu: A po atëherë veç…

Zana Nixha: Jo, jo vetëm kom dalë. Nuk e mbaj n’mend pse, m’duket kanë qenë edhe disa mosmarrëveshje që m’kanë ba me dalë po kanë qenë t’zakonshme. Domethonë unë s’u pajtosha me ni mënyrë t’organizimt, ata donin m’i organizu disa workshope [punëtori] mrenda, une isha për me i marrë prej jashtë me i organizu dikush, me i udhëheqë ato. E di qe shokët mes veti kemi pasë edhe momente të mosmarrëveshjës edhe unë me ni moment kom thonë, “S’po pajtohna mo me krejt kta”. Edhe kom vazhdu, po mendoj kom dalë po edhe i kisha interesimin tjetër. Besoj që qajo ka qenë ma shumë arsyeja.

Aurela Kadriu: A e man n’mend, qysh e mban n’mend qat’ peridhën kur jeni kthy prej Tiranës n’97-tën  n’Kosovë? Qat’ përvojën kur je kthy?

Zana Nixha: Po. U ndërpre msimi n’Tiranë për shkak që fillunë trazirat diku ka jugu i Shqiprisë edhe na pritshim kur po fillon msimi por nana, nana mbajke hala msin n’fakultet si msim bllok. Sepse nuk e patën lshu krejt fakultetin, majshin msim që mos me lanë mangut n’Universitet t’Prishtinës. Ajo veç u pat’ kthy ma heret puna e msimit. E pat’ marrë edhe motren e vllaun m’duket me veti, jo vllaun. E une mandej meta thashë, “Sa rri kot, hajt po shkoj n’Prishtinë rri”. Ajo ka qenë vetëm po i kom hypë autobusit, po shkoj deri sa t’fillon msimi edhe kthehem. Edhe s’jom kthy ma.

Baba mandej kur ka dalë e ka pasë shumë t’vshtirë me dalë prej, prej… Po domethonë vetëm fati, kom dalë n’momentin e, thjeshtë me ardhë n’shkollë me i pa shokët e klasës që i kom pasë ktu. Me ndejtë se s’kom pasë msim, kshtu… Mandej e kom pasë vshtirë me u inkuadru n’shkollë ktu, t’njejtën shkollë që kom qenë tri vjet. E di që kanë bo shumë problem, jo duhesh me hi me provime klasore, s’mi pranojshin notat e gjysëmvjetorit atje. Ajo ka qenë dëshpërimi im i madh ndoshta, se n’shkollën t’cilën unë kam qenë tri vjet po pritem pak ma keq se sa n’shkollën që shkova atje s’më njifke askush.

Muj me bo përjashtime, ka pasë profesorë që kanë, jonë mundu shumë dhe m’kanë pytë edhe t’gjitha po ka pasë disa tjetër që jo. Kshtu që une kom pasë nota n’disa landë masi n’landë tjera jom dashtë me hy n’provime klasore. Nuk e di.

Aurela Kadriu: Manej, çka, çka keni vazhdu, qysh keni vazhdu mbash shkollës t’mesme? Çka ka ndodhë mas shkollës t’mesme me juve?

Zana Nixha: Jom regjistru n’fakulltet edhe kur jom regjistru n’fakulltet…

Aurela Kadriu: N’cilin vit?

Zana Nixha: Ka qenë ’97-ta. ’97-ta, dita e parë e fakulltetit kanë qenë protestat e 1 tetorit (qeshë). Domethanë dita që u dashtë me shku n’fakulltet për ditë t’parë ka qenë n’protesta. Kanë qenë…

Aurela Kadriu: A keni dalë nëpër protesta?

Zana Nixha: Po.

Aurela Kadriu: Qysh i mban n’mend?

Zana Nixha: N’fillim kanë qenë shumë frikshëm megjithëse shumica e kishim, e nishm si obligim nuk ka shanca as me mendu mos me dalë. Po mendoj, pritshim gjithçka, prap se prap kemi dalë nuk, ka qenë frika po ka qenë si obligim, “Duhet edhe nuk ka çka aty”. Edhe 1 tetorin e mbaj n’mend shumë mirë, e di që kemi ikë prej, kur kanë fillu mandej me, me, me kto. Ka qenë bajagi e frikmshe, kemi ndejtë nëpër shpija deri sa ka përfundu, deri n’mramje dikund t’u u strehu nëpër kto, shpijat deri sa kinse u largu rreziku.

E mandej ka pasë protesta edhe ma shpesh, dikur ja nisën mu bo ma t’shpeshta edhe nuk kish ma reagim qaq t’madh t’policisë sa n’fillim. Po t’gjithat gati jemi dalë. Ka pasë forma t’ndryshme t’protestimit por unë e mbaj n’mend… Ka pasë prap, ka pasë bash n’qendër e di, mbaj n’mend kur gjujshin kto {shpjegon me duar} për gaz lotësjellës. E mbaj n’mend se disi u ulshim {shpjegon me duar} na kalojshin mbi kokë po…

Nuk e di, osht’ shumë interesant, tani kur i kujton jonë shumë t’frikshme, momentin kur je aty… frikshëm po ish edhe nifar s’po di… E zakonshme po mandej edhe e diskutojshim duke qeshë “Çka na ndodhi, si na ndodhi, ti ku ishe? Çka…” Domethonë ish njifar normaliteti (qeshë) që s’ish dashtë me qenë normal por ja që krijohet domethonë kur, kur e ki t’përditshme.

Aurela Kadriu: A keni qenë pjesë e grupit organzativ të protestave…

Zana Nixha: Jo.

Aurela Kadriu: A veç keni marrë pjesë?

Zana Nixha: Jo, jo. Jo për shkak se na kemi qenë sa u regjistrumë n’fakulltet, na as nuk e dishim, nuk i njihnim kolegët e fakulltetit ta zamë ose… Nuk ishim hala pjesë e asaj. Dita e parë ka qenë protesta e 1 tetorit domethonë… Mandej protestat i organizonin jo vetëm prej, po mendoj ishim organizim pak ma, jo vetëm i studentave sa e di une. Ka pasë lloj-lloj organizmi të protestave në atë kohë. N’fakultet kemi qenë prap nëpër shpija…

Aurela Kadriu: A na tregon pak për qet’ periudhë? Ku i keni mbajtë Fakulteti i Arkitekturës…

Zana Nixha: Në Arbëri ka qenë. Mirë u patën organizu, po mendoj u mbajshin bash me rregull. Na e kishim pak problem sepse Fakultet i Arkitekturës, kish ma shumë punime po pjesa ma e madhe e punës osht’ bo n’shpi. Domethonë m’duket se akoma vazhdon me qat’ avaz, kryesisht vizatimet, punimet, kto krejt bohen n’shpi. Por nuk ka qenë edhe ndoj kriter shumë ma i ulët. Me siguri ka qenë nëse krahasohem me gjeneratat ma t’vjetra por e di që nuk kanë lshu pe edhe e di që bajagi kemi punu mjaft, sidomos vitin e parë. Kemi mësu shumë për provime, punimet disa herë jonë kthy, bajagi vshtirë jonë vlerësu, domethonë ka pasë ni kriter bajagi ma t’naltë. Nuk ka qenë që ka ra kriteri për shkak t’kushteve ose situatës, nuk besoj. Ndoshta ka qenë s’ki mujtë me realizu msimin mirë për shkak t’mungesës së hapsinës po une e di që kemi punu mjaft.

Aurela Kadriu: Qysh ka qenë, koxha larg e ke pasë prej Dardanisë deri në, në Arbëri në qat’ kohë, a na tregon pak për, për përvojën e udhëtimit për në fakultet?

Zana Nixha: Kurrë s’kem shku vet, gjithë kemi qenë bashkë me {shpejgon me duar] me dikond. Jemi knaqë rrugës n’fakt se kemi shetitë, kemi ble diçka me hongër, noj kifle, maj n’mend kifle kemi pasë, me shku naltë. Nuk e di, s’ka qenë diçka… Ne jemi dallu pak t’arkiteturës, i kemi pasë krejt do çanta t’mdhaja që kemi hecë rrugës. Nuk e kemi pasë frikën që dikush na ndalë ose na thotë, “Pse?” Ndoshta edhe ka mujtë me ndodhë po t’gjithë e kemi ditë që mundet me ndodhë. Po disi ka qenë nifar e ditun që ka universitete t’gjuhës shqipe nëpër shtëpi dhe m’duket që nji kohë veç u pranu qashtu me u mbajtë. S’e kemi ndi noj rrezik.

Mandej kemi vazhdu nëpër kafiq “Punto” ose (buzëqeshë) atje te Santea, domethonë shumë normale. Nuk ka qenë diçka që… Gjithë e ki pasë nji frikë që mundet me ndodhë diçka po ki jetu me atë edhe t’u ka ba nji, nuk ke nisë me ndi vetën ma ndryshe.

Aurela Kadriu: A m’tregon mandej për shkëputjen e luftës? Qysh ja kanë nisë trazirat n’Prishtinë? Ku jeni konë gjatë luftës?

Zana Nixha: Une n’fakt mandej kom apliku për me shku n’studime n’Vienë edhe faktikisht unë kom shku n’Janar t’99-tës në Vienë. Ajo lufta filloj, diku bombardimet fillunë n’mars a? N’mars me 24. Për mu ka qenë shumë, une e kom pasë, tash fillimin kur shkon jashtë i bon me iks {tregon me duar} secilën ditë kur ki mu kthy n’pushim n’Prishtinë. Edhe bash n’kohën kur kom pasë m’u kthy n’pushim fillunë bombardimet. Gjithë familja ish ktu. Për mu ka qenë frikë edhe dita e parë, ktu ditën e parë mujshin me bisedu m’thojshin, “Ou na po festojmë”. Po ka qenë bash kshtu traumatike çka ka me ndodhë. Ndoshta edhe kish shumë lajme, kjo, ajo, diskutime që i shihshim.

E mbaj n’mend n’konvikt ka qenë dhoma e televizionit, e di që e patëm zaptu na, kush ish i Kosovës edhe aty kemi ndejtë me mujë t’tana dit’ e nat’  me pa çka po ndodhë. Ka pasë ni periudhë kur nuk e kom ditë hiç ku janë t’familjës, s’kom pasë kurfar kontakti. Dikush thojke kanë dalë, dikush jonë. Ka qenë bash periudhë e vshtirë. Nganjëherë shpesh e diskutojmë n’shpi cila ka qenë ma e vshtirë, normalisht që ka qenë ktu po nuk ish edhe shumë lehtë mos me ditë ku e ki familjën me javë t’tëra.

Shumica ishin prap ashtu atje, n’Vienë ka qenë prap nji komunitet mjaft i madh i studentëve të Kosovës, prap aty kemi ndejtë bashkë, kemi ngushllu njoni tjetrin, ndihmu. E mbajë n’mend nji kohë mandej kur u ndërprenë telefonat, s’mujsha me gjetë, krejt numrat e telefonit m’bijshin n’mend t’njerëzve që përreth edhe i kom thirrë kudo që kom mujt me marrë vesh. Ka qenë periudhë, bash muj me thanë e randë, bash periudha ndoshta ma e randa për shkak që s’e din familjen ku e ki.

Aurela Kadriu: A kishin qenë n’fakt familja…

Zana Nixha: Familja ka ndejt n’Prishtinë gati tan’ kohën, dikah pak para përfundimit t’bombardimeve ka dalë nana me motrën e me vllaun, babi ka mbetë n’fakt. Ka qenë n’Prishtinë po s’ka pasë lidhje telefonike, kryesisht jon’ bajtë se na i, i kemi pasë pak si, si shtëpi, kanë shku nëpër banesa, ka qenë pak ma të sigurtë, kanë ndejtë kah 20 vetë, 30 me nji banesë bashkë, gjithmonë t’veshun t’gatshëm për me dalë nëse vijnë me i përjashtu.

N’atë rrugë ku kemi jetu na ka qenë e statcionume ushtria faktikisht, jo paramilitartë e ktu edhe ata nuk i kanë përjashtu prej, prej banesave, prej shpijave kshtu që kanë mbetë. Po që ka qenë traumatike, arsyja që faktikisht nuk ja din fundin edhe çka ka me ndodhë. Dikur nana vendosë me i marrë edhe me dalë me njëqind mijë vështirësi, dalin n’Maqedoni niherë edhe vazhdojnë n’Francë. N’Francë të, kom pasë t’familjes por kjo ka qenë n’fund dikur dy, tri javët e fundit bon vaki. Unë atje mandej i kom taku prej Vienës, kom shku m’i taku në, në Paris.

Aurela Kadriu: A m’tregon për qit’ periudhën qysh, për këtë takimin me t’shpisë atje?

Zana Nixha: Nuk e di. S’e, s’e di, nuk e di sa ka qenë, ndoshta ka pasë shumë biseda mandej, ton’ kohën kemi komuniku edhe atje kemi pasë t’familjes shumë. S’po di, u gëzum që pat’ përfundu gati, m’duket që pat’ përfundu bash n’atë kohë bombardimet mbaroi edhe ishin pak ma t’relaksum që tash kan me mujtë m’u kthy.

Po brengën ma t’madhe e kemi pasë te vllau i vogël, ai u duk’ke që ka, është ma i traumatizum prej krejt. Ai gjashtë vjeçarë, ka ndejtë n’atë frikë dy, dy, sa mujë i ra edhe diqysh e manifestojke me nji agresivitet. E di që rreth tij diçka dikutojshin po n’anën tjetër krejt ka qenë veç me tregu çka kemi bo kto dy muj edhe n’fakt une kom ndëgju edhe unë, unë jom ndi keq që s’kom qenë aty. Ndoshta mendojsha që ndoshta shumë ma mirë t’kisha qenë me ta se sa që kom qenë larg sado që ata m’thonin që shumë ma mirë që bile ti nuk je po tërë kohën, jo s’i kom pasë aq prindët n’kokë sa motrën dhe vllaun që ishin shumë ma t’vegjël se une. Ata nuk mujsha me i imagjinu t’u ndejtë e t’u i kalu edhe akoma kur e kujtoj atë kohë e kom nji, nuk di m’kthehen disa emocione që s’du as m’i përmend, as m’i, me i kujtu.

Aurela Kadriu: Qysh pat’ ndodhë që pate shku në Austri, a ka qenë…

Zana Nixha: N’Austri ke mujtë me apliku n’fakultet, universiteti ka qenë pa pagesë n’fakt. Je pranu, ka mujtë me t’u pranu naj provim që e ki dhanë, n’fakt je dashtë me qenë i regjistrum n’Universitet t’Prishtinës mandej ki mujtë me bo si transfer, shumica kanë shku n’këtë mënyrë. Je dashtë me siguru fjetjen vet, ushqimin vet kta kam mujtë prej prindërve. Ata që punonin n’Shqipri nji kohë t’gjatë por n’kohën kur, kur u bo lufta edhe s’kish mo kontakt, ti s’kishe mo as mjete se na u majshim vet e di që Austria e pat’ nda nji fond burse për krejt studentët që kanë qenë atje. E kemi marrë nji bursë mujore për me na mbajtë., se fillun mos me pasë me pagu studentat konviktin, me i përjashtu. Po pak u bo e madhe ajo punë se domethanë ata n’luftë s’kanë ku kthehen, s’kanë  ku financohen edhe na po i qesim edhe prej… Kshtu që u vendos nji bursë e mbaj n’mend që ja u kanë dhanë edhe boshnjakëve gjatë luftës kanë pasë vendosë mandej me vazhdu edhe për kosovarë.

Kta e mbaj n’mend, e mbaj n’mend që ka pasë nji aktivizim shumë t’madh me mbledhë donacion kur e pashë që jom pa t’ardhuna fillova me punu edhe unë, edhe n’Vienë jon’ t’njoftun shitësit e biletave t’koncertve t’muzikës klasike edhe ata jon’  t’veshun me uniformë. Na u vesh’shim me uniformë edhe u duheshim me i bindë turistat faktikisht me, me ble biletën edhe merrshim provizion prej biletës.

Edhe e mbaj n’mend n’atë kohë që kur e kuptojshin që jom e Kosovës, ka ardhë me nji moment që edhe m’kanë sjellë para kshtu me dorë, merri. E di që edhe n’atë moment s’kom mujtë, sado që kshtu ka qenë xhirollogaria. Edhe po ka pasë shumë t’tillë që kanë qenë t’gatshëm me ndihmu në qat’ aspekt mos t‘flasim për ata që vecc t’rrethojshin pytshin tash, ku e ki familjen për ta ishe diccka, po punon a nuk e din ku e ki familjen, je prej nji zone t’luftës domethonë ka qenë mjaft nifar vetëdije e madhe. Sidomos amerikant turista, ajo m’u pat’ dokë e ccuditshme se amerikant turista m’tregojshin që shumë amerikanë kanë vendosë sivjet mos me ardhë n’Evropë n’pushime për shkak të luftës në Kosovë. Se për ta Evropa është aty, kur ka luftë n’Kosovë domethonë n’Evropë ka luftë edhe na s’po shkojmë prej atje, qeshtu kto mbaj mend prej, prej…

Pse kom vendosë m’u kthy? E kom pa që studimet gjatë zgjasin n’Vienë, e kanë nji system t’tillë, nuk kanë kushte për vit t’parë, vit t’dytë mundesh me dhanë nji provim n’vjet, mundesh me vazhdu. Domethanë e kom pa që e kanë nji system t’tillë që studimet kanë me vazhdu gjatë edhe unë nuk pata shku me ndejtë 10 vjet n’Austri. Kisha qejf me, ndoshta kom mujtë edhe me, me e shpejshtu, me shpejtu krejt procesin por mbas luftës në Kosovë, Kosova u bo senzacion. I ndëgjojsha në universitetin e Prishtinës kishte, vinin arkitektë, studentë nga të gjitha vendet e, e rajonit mbanin seminare, ushtrime, kishin përvojë, shetitshin. Deri në momentin kur n’Austri ndëgjova që studentët prej Kosovës i kanë marrë me punu për byro projektuse si praktikë në asi sepse Kosova ka qenë atraksion u duhke me, edhe n’atë moment kom thonë ndoshta muj une me shfrytëzu këtë. Pse me ndejtë ktu kur n’Kosovë po duket ma interesant krejt kjo punë?

Edhe kshtu kom vendosë mu kthy sado që prind s’kanë qenë t’pajtimit sepse ata vet kanë qenë profesorë n’fakultet unë po kthena n’fakultet ku jon’ ata, s’kishin qef me m’pasë studente (qeshë). Mendoj që kom bo mirë sepse edhe n’atë kohë ka pasë bash njejtë kom, kom m’ka ra me udhëtu, me bashkpunu me shumë studentë t’universiteteve të Britanisë, me pa, me kqyrë përvojat e shkollave t’arkitekturës atje. Domethonë ka qenë nji, unë mendoj vendim i mirë sado që Austria kish ndikimin e vet me pa çka, si duhët me u orientu, si duhet me mësu, si duhet me…

Atje askush nuk t’obligojke. Derisa n’Kosovë gjithë fakultetin e kemi marrë pak si vazhdimësi të shkollës t’mesme thu se e ki t’obligushme me shku edhe me mësu kah fundi. N’Austri ish ajo dëshira e studentit me nxjerrë sa ma shumë, me mësu sa ma shumë prej profesorit edhe prej, prej çkado që literaturë ose krejt. Ata e lypnin, e kërkonin atë dije edhe mu mendoj prej Austrisë më mbet kjo që domethonë me vazhdu ktu me dashtë me ditë vet e jo me pritë çka po m’japin univerziteti ose kjo shkollë që e kom.

Aurela Kadriu: Ça keni vazhdu mandej mas fakultetit, ça ka ndodhë?

Zana Nixha: N’fakt m’ka zgjatë nja, mandej jom angazhu, mandej kom mendu që me arkitekturë duhet veq me punu, oshtë ma shumë si zanat duhesh me qenë  domethonë pranë nji arkitekti përvojën që e bon pranë nji arkitekti me nji grup projektus. Kshtu që kshtu kom vazhdu, jom anagazhu tek arkitektë të tjerë. Ose mandej edhe tek prindët, kom mendu që duhna m’i shfrytëzu prindët n’qat’ profesion edhe nëse muj me mësu diçka muj me mësu prej tyne. Edhe kom punu gjatë domethonë me ta. Vonë kom fillu mandej edhe kapak vetë se m’vyjke edhe ajo pavarsia me pa sa muj vetë me, me punu.

Megjithatë nuk mendoj që oshtë bash koha ma e mirë për arkitekturën në Kosovë momentalisht, edhe n’gjithë kit’ periudhën pas sepse nuk ka nji, nji vlerësim t’profesionit. Edhe për faj t’arkitektëve por n’përgjithësi shkollimi nuk ka licensime, nuk mundesh me, nuk i dallon kush çka osht’ edhe… Tani edhe me kit sistemin e ri bachelor, mundësh n’Kosovë me projektu çdokush domethonë… Ka ra pak ai kriteri i t’qenurit arkitekt pothuajse çdokush mundet me qenë. Tregu e, e orienton pak a shumë çka kërkohet. Nuk kërkohet ai kreativiteti që ti e ki dëshirë me dhanë si, si arkitekt, akoma jo, ta shohim (qeshë).

Aurela Kadriu: Çka je t’u bo momentalisht, a jeni?

Zana Nixha: Punoj privat, domethonë kur ka projekte, varësisht çfarë projekte kom ato i boj. Domethonë nuk oshtë punë prej 9 deri në 4 por kur ka punë punohet intensivisht mandej mundesh me metë deri n’punën tjetër e kshtu me… kshtu osht’ natyra e punës n’fakt.

Aurela Kadriu: Nëse nuk keni diçka me shtu po ma merr menja që e kemi përfundu edhe faleminderit shumë.

Zana Nixha: Jo (qeshë), s’ka përse. Faleminderit edhe prej jush.

Download PDF